اختلاس چیه و چه مجازاتی واسه اون درنظر گرفته شده؟

 

اختلاس مثل جرایمیه که در حکم خیانت در امانت در نظر گرفته شده و مجازات خیانت در امانت در قانون مجازات اسلامی به توضیح زیره:

طبق ماده ۶۷۳: «هرکی از سفید مهر یا سفید امضایی که به اون سپرده شده یا به هر راه به دست آورده سوء ِاستفاده کنه به یک تا سه سال حبس محکوم میشه.»
و ماده ۶۷۴: «هروقت اموال منقول یا غیرمنقول یا نوشته هایی مثل سفته و چک و قبض و نظایر اون به عنوان اجاره یا امانت یا رهن یا واسه وکالت یا هر کار با اجرت یا بی اجرت به کسی داده شده و طبق این بوده که اشیای نامبرده مسترد شه یا به مصرف معینی برسه و شخصی که اون اشیا پیش اون بوده اونا رو به ضرر مالکین یا متصرفین اونا مصرف یا تصرف یا تلف یا مفقود کنه به حبس از شش ماه تا سه سال محکوم میشه.»



مهم ترین نمونه های صور خاصِ خیانت در امانت عبارتند از:

  1. اختلاس؛
  2. سوءِاستفاده از سفید مهر؛
  3. تصرف غیر قانونی در اموال و صورتا دولتی؛
  4. سوءِاستفاده از ضعف نفس افراد؛
  5. خیانت مستخدمان دولتی در اسناد دولتی.

که هر کدوم دارای ماده یا مواد قانونی مخصوص خود هستن.

اختلاس

اختلاس در کلمه نامه ی دهخدا به معنای زود ربودن و سلب کردن اومده. اختلاس به خاطر این که باید به وسیله مأمور دولت و در مورد پولی که پیش اون به امانت گذاشته شده ارتکاب یابد، به شکل ویژه جرم انگاری شده و عنصر قانونی اون در «قانون زیاد مجازات مرتکبین ارتشا و اختلاس و کلاهبرداری»، ماده ۵ اومده. این جرم عمومی و غیر قابل گذشت و متفاوت از جرمی مثل سرقته. اگه توضیح داده میشه.

طبق قانون: «هر کدوم از کارمندان و کارکنان ادارات و سازمانا یا شوراها و یا شهرداریا و مؤسسات و شرکتای دولتی و یا وابسته به دولت و یا نهادهای انقلابی و دیوان محاسبات و مؤسساتی که به کمک دائمی دولت اداره می شن و یا دارندگان پایه قضایی و کلا قوای سه گانه و نیروهای مسلح و مأمورین به خدمات عمومی مثل رسمی یا غیررسمی ، صورتا یا مطالبات یا حوالها یا سهام و اسناد و اوراق بهادار و یا بقیه اموال واسه هر کدوم از سازمانا و مؤسسات اشاره شده و یا افراد رو که برحسب وظیفه به اونا سپرده شده به نفع خود یا دیگری برداشت و تصرف کنه مختلس حساب… میشه…»

شرایط تحقق جرم اختلاس چیه؟

۱. انجام دهنده از کارکنان و کارمندان مؤسسات نامبرده در ماده فوق باشه؛ به هر راه رسمی، پیمانی یا قراردادی. پس کارمند شرکت خصوصی و یا فرد عادی ای که اموال دولتی رو تصرف کنه مختلس نامیده نمی شن.

مأمورین به خدمات عمومی، طبق «قانون راجبه محاکمه مأمورین به خدمات عمومی» افراد شاغل در موارد زیر هستن:

  • مؤسسات خیریه که طبق ترتیب وقف یا وصیت تولیت اونا با پادشاه عصره. (الان عنوان پادشاه به مقام رهبری تغییر پیدا کرده.)
  • مؤسسات خیریه و مؤسسات عام المنفعه که دولت یا شهرداری اداره می کنه و یا تحت نظر دولت اداره می شه.
  • مؤسسات انتفاعی دولت یا مؤسسات انتفاعی دیگر که تحت نظر دولت اداره می شه.

مؤسسه دولتی هم در «قانون استخدام کشوری» ، باید قانونی ایجاد شده باشه و زیر نظر یکی از قوای سه گانه اداره شه که وزارتخانه نیس.

مؤسساتی که به کمک دائمی دولت اداره می شن هم، مثل «سازمان بازنشستگی کشور» و یا «صندوق ذخیره فرهنگیان» است.

شرکت دولتی هم، شرکتیه که بیشتر از ۵۰ درصد سرمایه اش واسه دولت باشه؛ البته با ویژگیای مخصوص خود.)

۲. خیانت در امانت باید نسبت به اموال دولت و یا اموال واسه افراد خصوصی که در پیش دولته صورت گیرد.

۳. اموال طبق وظیفه به اون سپرده شده باشن. و لزومی نداره وظیفه ی کارمند نگهداری از پولی باشه، بلکه می تونه جهت وظیفه اش به اون ثروث رابطه داشته باشه.

۴. می تونه واسه اموال منقول و غیرمنقول متصور باشه.

۵. باید ثروث رو در تملک خود یا دیگری در بیاره؛ به هر مقدار.

(طی رأیی که از شعبه ی دوم دیوان عالی کشور به موجب حکم شماره ۹۳۵- ۱۳۱۸/۵/۱در این خصوص صادر شد:

«اگه مستخدم دولت مقداری از مصالح ساختمانی دولت رو ببره و در ساختمان خونه ی شخصی خود مصرف کنه و به این وسیله اشیا مزبور رو تصرف کنه اینجور عملی اختلاس ثروث منقول حساب می ­شه ……» )

۶. عمد در این جرم باید گرفتن شه، پس شخص با بی دقتی و یا فراموشی انجام دهنده خیانت در امانت (اختلاس) نمی شه و شاید با مواد دیگری بشه جرم و مجازات اونو تشخیص داد.

ارتکاب این جرم به شکل فعل مثبته. و شخص باید افعالی رو به نفع خود یا دیگری بکنه.

مجازات اختلاس چیه؟

میزان مجازات تابعی از ارزش ثروث اختلاس شده، لازم به ذکره نصاب اشاره شده در ماده خیلی کم و غیرمطابق با شرایط و احوال اقتصادی جامعه ی کنونیه.

طبق قانون: 
«در صورتی که میزان اختلاس تا پنجاه هزار ریال باشه انجام دهنده به شش ماه تا سه سال حبس و شش ماه تا سه سال جدایی موقت و هروقت بیشتر از این مبلغ باشه به دو تا ده سال حبس و جدایی دایم ازخدمات دولتی و در هر مورد علاوه بر رد وجه یا ثروث مورد اختلاس به جزای نقدی برابر دو برابر اون محکوم می شه.»

مثل اینکه واسه تعیین ارزش ثروث اختلاس شده، رأیی از دیوان عالی کشور، سازگارتر با اصول حقوقی و شرعه:

«مناط در قیمت ثروث اختلاس شده ارزش معمولی هر بلده، نه قیمتی که دولت واسه خرید اون مشخص کرده.»

در مواردی که ثروث مورد اختلاس کامل یا بعض اون قبل از ارسال حکم به هر نحوی رد شده باشه، نظر اداره حقوقی قوه ی قضاییه اینجور بوده:

«از جهت رد و غرامت موضوعا خارج هستش و در موردی که قسمتی از ثروث مورد اختلاس رد شده باشه باقیمونده ی اون موضوعا و حکما مشمول میشه و حکم به پرداخت دو برابر اصل ثروث اختلاس شده مورد نخواهد داشت.»

جهت تشویق مختلسین خود قانون معافیتی در نظر گرفته:

«هروقت انجام دهنده اختلاس قبل از ارسال کیفرخواست تموم وجه یا ثروث مورد اختلاس رو مسترد کنه دادگاه اونو از تموم یا قسمتی از جزای نقدی معاف نشون میده و اجرای مجازات حبس رامعلق ولی حکم جدایی درباره اون اجرا میشه.»

اشاره این نکته هم ضروریه که طبق قانون تعزیرات سال ۱۳۷۵:

« هر یک از رؤسا یا مدیران یا مسئولین سازمانا و مؤسسات نامبرده در ماده (۵۹۸) که از اتفاق جرم ارتشا یا اختلاس یا تصرف غیر قانونی یا کلاهبرداری یا جرایم موضوع مواد (۵۹۹) و (۶۰۳) در سازمان یا مؤسسات تحت اداره یا نظارت خود مطلع شده و مراتب رو طبق مورد به مراجع صلاحیت دار قضائی یا اداری اعلام نکنه علاوه بر حبس از شش ماه تا دو سال به جدایی موقت از شش ماه تا دو سال محکوم میشه.»

مجازات شروع به جرم اختلاس چیه؟

شروع به جرم به متوقف شدن عملیات اجرایی جرم به دلیل ی عامل بیرونی میگن.

مثلا کارمندی که اموالی رو که به طبق وظیفه به اون سپرده ان، داخل اتومبیل خود می ذاره و قبل از خروج از محل کار، در پارکینگ دستگیر می شه، به جرم شروع به اختلاس محکوم میشه.

در قانون اومده که:

«مجازات شروع به اختلاس طبق مورد کمه کم مجازات مقرر در همون مورد هستش و در صورتی که نفس عمل انجام شده هم جرم باشه، شروع کننده به مجازات اون جرم هم محکوم می شه. مستخدمان دولتی علاوه بر مجازات نامبرده اگه در مرتبه مدیرکل یا بالاتر و یا هم طراز اونا باشن به جدایی دایم از خدمات دولتی و در صورتی که در مراتب پایین تر باشن به شش ماه تا سه سال جدایی موقت از خدمات دولتی محکوم می شن.»

همین طور درباره ی ارسال بازداشت موقت:

«هروقت میزان اختلاس زاید بر صد هزار ریال باشه، در صورت وجود دلایل کافی ، ارسال قرار بازداشت موقت به مدت یک ماه الزامیه و این قرار در هیچ یک از مراحل رسیدگی قابل تبدیل نخواهد بود. وزیر دستگاه می تونه پس از پایان مدت بازداشت موقت ، کارمند رو تا پایان رسیدگی و تعیین تکلیف پایانی اون ، از خدمت تعلیق کنه. به ایام تعلیق نامبرده در هیچ حالت هیچ گونه حقوق و فایدهایی تعلق نخواهد گرفت .»

اختلاسِ منظم

منظم بودن جرم از علل مشدده مجازات به حساب میاد.

طبق قانون:

«کسائی که با تشکیل یا رهبری شبکه چند نفری به امر ارتشا و اختلاس و کلاهبرداری اقدام ورزند علاوه بر ضبط کلیه اموال منقول و غیرمنقولی که از راه رشوه کسب کردن به نفع دولت و استرداد اموال نامبرده در مورد اختلاس و کلاهبرداری و رد اون طبق مورد به دولت یا افراد،به جزای نقدی برابر کل اون اموال و جدایی دایم از خدمات دولتی و حبس از پونزده سال تا ابدمحکوم می شن و در صورتی که نمونه مفسد فی الارض باشن مجازات اونا، مجازات مفسدفی الارض هستش.»
(مجازات مفسد فی الارض هم در قانون مجازات اسلامی پذیرفته شده ۱۳۹۲، اعدامه.)

طبق همین قانون کمه کم تعداد واسه ارتکاب این جرم، سه نفره و مجازات، همه اعضا رو در بر میگیره.

در این حالت مثل اینکه که حتی اگه همه افراد این گروه مستخدم دولت نباشن، عنوان «تشکیل یا رهبری شبکه اختلاس» می تونه بر اونا صدق کنه. البته این در صورتیه که اعضا از اهداف گروه با خبر باشن و جز اگه شخصی با اغفال وارد گروه شه و از اهداف اون بی آگاهی باشه و ناآگاهانه دست به اختلاس بزنه، تنها شخص مطلع انجام دهنده اختلاس شده.

در مقابل این بحث، اعمال تخفیف در جرم اختلاس دارای مشروعیته، مثلا در ماده ۵، تبصره ۶:

«در کلیه ی موارد نامبرده، در صورت وجود جهات تخفیف دادگاه مکلف به رعایت مقررات تبصره یک ماده یک از دید کمه کم حبس و هم بنا به کمه کم جدایی موقت و یا جدایی دایم هستش.»

چه جرایمی در حکم اختلاس هستن؟

لازم می دونم در آخر توضیح مختصری درباره ی مهم ترین جرایم در حکم اختلاس اشاره کنم.

  1. مأمور کشف قاچاق یا تعقیب یا مجازات مرتکبین، که خود انجام دهنده قاچاق شه یا شرکت یا معاونت داشته باشه. طبق «قانون مجازات مرتکبین قاچاق».
  2. کارمند پستی که تموم یا بعض محموله پستی رو برداشت یا تصرف کنه. طبق «قانون تشکیل شرکت پست جمهوری اسلامی ایران».
  3. شخص استفاده کننده ی غیرمجاز از صورتا صندوق بازنشستگی کشوری. طبق «قانون استخدام کشوری».
  4. شخصی که از صورتا یا اموال سازمان تأمین اجتماعی برداشت غیرقانونی کنه. طبق «قانون تأمین اجتماعی»


16000تومان

دیدگاهتان را بنویسید