پایان نامه – تأثیر یادگیری مشارکتی (جیگ ساو) بر مهارت‏های اجتماعی و پیشرفت تحصیلی دانش ‏آموزان

مهارت‏های اجتماعی چه نوع مهارت‏هایی هستند؟

درباره این که مهارت‏های اجتماعی واقعا چه نوع مهارت‏هایی هستند و چگونه باید آنها را تعریف کرد. تا حدی ابهام وجود دارد. علت عمده این است که گروه‏های حرفه‏ای گوناگون (مانند مددکاری اجتماعی، تعلیم و تربیت ویژه، روان شناسی مدرسه، روان شناسی رشد و روان شناسی بالینی، روان پزشکی و پرستاری روانی) نسبت به مطالعه این موضوع علاقه نشان داده نو راه حل‏هایی برای‌آن ارائه کرده اند. به همین ترتیب، افراد حرفه‏ای با جهت گیری‏های نظری متعدد نسبت به بررسی این موضوع علاقه مند شده‏اند، مانند روان شناسان رفتاری، روان شناسان رشدی، روان شناسان مدرسه، روان پزشکان و متخصصان تعلیم و تربیت. در میان روانشناسان رفتاری گروه‏های فرعی دیگری نیز وجود دارد. مانند شرطی سازی عامل، نظریه یادگیری اجتماعی و شناخت- رفتار درمانی که به مطالعه مهارت‏های اجتماعی علاقه نشان داده‏اند. این نظریه‏ها بعدا مورد بررسی قرار خواهند گرفت (موریس[1]، 2009).

مسأله دیگر ابهامی است که از وجود انواع گروه‏های فرعی کودکان که مورد مطالعه و تحت درمان قرار گرفته اند، ناشی می‏شود. با در نظر داشتن جامعه کلی کودکان، مهارت‏های میان فردی، تعریف نمونه‏ای است که مورد استفاده قرار گرفته است. در مورد افراد عقب مانده ذهنی، به طور مثال تعریف مهارت‏های اجتماعی توسعه یافته، شامل یک مجموعه رفتارهای متفاوت از قبیل مهارت‏های مربوط به لباس پوشیدن و بهداشت شخصی می‏شود. با توجه به وجود پیوستگی در گستره گروه‏هایی از کودکان که تحت درمان واقع شده اند، این رفتارها به نحو مطلوبی با تعریف مهارت‏های اجتماعی تناسب ندارند. در هر حال، این مسائل نشانگر این است که در میان اشخاصی که در این رشته کار می‏کنند، ابهام‏های متعددی وجود دارد.

با فرض این که تعریف دقیق تری از پاسخ‏های میان فردی به کار رود، مشخصا این رفتارهای میان فردی چگونه رفتارهایی هستند و چه عواملی در شکل گیری این گونه پاسخ‏ها شرکت می‏کنند؟ ذیلا یک بررسی فشرده و کوتاه از این دو مسئله از نظرتان خواهد گذشت. این مسائل از اهمیت خاصی برخوردارند و موضوع‏های اصلی تحقیق و تمرین‏های بالینی را شکل می‏دهند (موریسون[2] و همکاران، 2009)

این نکته را همواره باید به خاطر سپرده، شخصی که مهارت‏های لازم را کسب کرده است، شخصی است که می‏تواند به خوبی با محیطش سازش کند و یا این که شخصی است که می‏تواند (به ویژه در مورد کودکان) از طریق برقرار کردن ارتباط با دیگران از موقعیت‏های تعارض آمیز کلامی و فیزیکی اجتناب کند. از سوی دیگر، شخصی که مهارت‏های اجتماعی لازم را کسب نکرده است، شخصی است که اغلب دچار مسائل رفتاری است مانند این که با دیگران دعوا می‏کند، در میان همسالان و بزرگسالان محبوب نیست و با معلم و یا سایر افراد حرفه‏ای به خوبی کنار نمی آید (همان منبع) چنین شخصی اغلب به منزله شخصی که نسبت به حقوق و مزایای دیگران بی توجه است و به عنوان فردی که در رفتارش بسیار خودمحور است، قلمداد می‏شود. رفتارهای بی شماری که تحت عنوان کلی اختلال‏های رفتاری قرار می‏گیرند، در پیشینه مربوط به مهارت‏های اجتماعی به شکل کمی عرضه شده اند. کودکانی که از نظر مهارت‏های اجتماعی ضعیف هستند و به اختلال‏های رفتاری مبتلا می‏باشند، اغلب از قوانین پذیرفته شده جامعه پیروی نمی کنند و از نظر رفتارهای اجتماعی غیرقابل پذیرش مورد توجه قرار می‏گیرند، مانند فحش دادن، جواب سربالا دادن به بزرگترها، مشاجره با همسالان، امتناع از پذیرش حقوق دیگران (امتناع از رعایت نوبت یا داخل صف زدن هنگام صرف غذا). شخصی که مهارت‏های اجتماعی را کسب کرده است. یعنی شخصی که یاد گرفته است به مهارت‏های اجتماعی عمل کند، مهارت‏های اجتماعی را در رفتارهایش نشان دهد و یا امکان دارد پیامدهای مثبتی را در رفتارش نشان دهد. چنین شخصی به احتمال زیاد انواع تقویت کننده‏هایی را که اکثر ما آنها را از نظر اجتماعی قابل پذیرش می‏دانیم، دریافت می‏کند (پاولس و الیوت[3]، 2010).

برای آنکه مهارت‏های اجتماعی بهتری داشته باشید، بهتر است از این اصول  استفاده کنید.

 

-در ارتباطات، خود را بالا نبرید.

افرادی که در ارتباطات خود سعی می‏کنند که به دیگران نشان دهنده افراد متفاوتی هستند یا خود را بالاتر از دیگران می‏دانند، معمولا دچار مشکلات ارتباطی زیادی می‏شوند. مردم دوست ندارند با افرادی ارتباط داشته باشند که خود را بالاتر از دیگران می‏دانند. ممکن است شما از لحاظ عملکرد تحصیلی خود یا موقعیت اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی والدینتان موقعیت بهتری نسبت به سایرین داشته باشید، ولی این دلیل نمی شود که شما به دیگران فخر بفروشید یا امتیاز خاصی نسبت به دیگران داشته باشید. اجاز دهید این دیگران باشند که ارزشمندی شخص شما و وجود شما را کشف می‏کنند. لازم به ذکر است که ارزشمندی انسان به وجود اوست نه مدرک، ثروت، هوش، زیبایی، مقام و موقعیت اجتماعی یا اقتصادی.

 


 

-در روابط خود را پیایی نیاورید

همیشه سعی کنید که برای خود ارزش و احترام قائل باشید. دیگران با شما به همان صورت برخورد خواهند کرد که شما در مورد خود صحبت می‏کنید. اگر در صحبت‏های خود نشان دهید که احساس حقارت یا بی ارزشی می‏کنید، دیگران نیز با شما به همین صورت برخورد می‏کنند. نکته مهم آنکه همه انسان ها با هر مرتبه علمی، با هر درجه زیبایی و استعداد، با هر خانواده ای، با هر وضعیت اجتماعی و اقتصادی ارزشمند هستند. انسان به صرف آنکه انسان است، از حرمت، شأن و ارزش خاصی برخوردار است.

 

-سعی نکنید خود را سانسور کنید

در ارتباط و روابط خود، سعی کنید که بر اساس عقیده، نظر و سلیقه خود صحبت کنید. به یاد داشته باشید که انسان ها متفاوتند ولی این دلیل این نیست که یکی بالاتر یا پایین تر از دیگران است. بنابراین نظر و عقیده خود را بیان کنید. با این حال به یک نکته ظریف هم توجه داشته باشید و آن اینکه سانسور نکردن خود به این معنی نیست که همه مطالب زندگی و حتی همه رازهای خود را با همه کس در میان بگذارید. بلکه در میان گذاشتن رازها مختص افرادی است که امین، قابل اعتماد و شایسته اند.

 

-در دوستی‏های خود، افراط و تفریط نکنید

 

-رفتارهای غیرکلامی مناسبی داشته باشید

مردم تمایلی ندارند با افرادی ارتباط برقرار کنند که عبوس، بی توجه و بی اعتناد به دیگرانند. افرادی که حتی تماس چشمی با دیگران برقرار نمی کنند، به دیگران نگاه نمی کنند و یا نشانه‏ای از دوستی یا آشنایی نشان نمی دهند. بنابراین در ارتباط‏های خود حتی ارتباط‏های معمولی و عادی سعی کنید به دیگرا ننگاه کنید، گاه به تناسب مورد به آنها لبخند بزنید، سلام و احوال پرسی کنید. به عبارت دیگر نشان دهید که آماده و علاقه مند به ارتباط هستید.

 

-به ظاهر و آراستگی خود توجه داشته باشید

ظاهر و آراستگی شخص نقش مهمی در روابط و ارتباط دارد. هیچ کس دوست ندارد با کسی هم کلام شود که دهانش بوی بدی می‏دهد، نامرتب و بدلباس است. مهم نیست که لباس شما چگونه است. مهم این است که تا حد معمول و متعارف اجتماع مرتب، تمیز و آراسته باشید. حمام کردن، کوتاه کردن یا تمیز کردن ناخن ها، تمیز بودن لباس ها و به طور کلی نظافت شخصی چیزی است که از عهده یک دانشجوی معمولی بر می‏آید.

 

-گاه به گاه نظرات دیگران را نسبت به خود بررسی کنید و در مورد آنها فکر کنید.

برای آنکه از نظر دیگران نسبت به خود آگاه شوید، گاه به گاه از دوستان نزدیک و صمیمی خود و افرادی که آنها را قبول دارید در مورد نحوه رفتار و برخوردهای خود سوال کنید. از آنان بخواهید که صادقانه پاسخ دهند. چنین ارزیابی باعث می‏شود که شما رفتارهای خود را به صورت عینی و توسط یک فرد بدون تعصب و سوگیری ارزیابی کرده و اطلاعات بیشتری در مورد خود به دست آورید.

 

پیشرفت تحصیلی

در عصر حاضر تعلیم و تربیت و به طور کلی تحصیل بخش مهمی از زندگی فرد را تشکیل می‏دهد. به علاوه کیفیت و کمیت این تحصیل نقش مهمی را در آینده‏ی فرد ایفا می‏کند. بر این اساس نزدیک به یک قرن است که روان شناسان به طور گسترده در تلاش برای شناسایی عوامل پیش بینی کننده‏ی تحصیلی می‏باشند. افرادی همانند (بینه و سیمون[4]، 2009، ثرندایک، 2010، هریس[5]، 2010، الشات[6] و هامکر[7]، 2011) به این مهم پرداخته اند. (پرموزیک[8]، 241، 2011).

طباطبایی و قدیمی مقدم (1383: 120) بیان می‏دارند، از وظایف اساسی آموزش و پرورش در هر کشور، انتقال میراث فرهنگی جامعه، پرورش استعدادهای دانش‏آموزان و آماده کردن آنان برای شرکت فعال در جامعه است.

بنابراین تعلیم و تربیت افراد به منظور تصدی امور مختلف ضروری می‏نماید و مسأله موفقیت یا عدم موفقیت در امر تحصیل از مهم‏ترین دغدغه‏های هر نظام آموزشی در تمامی جوامع است.

موفقیت و پیشرفت تحصیلی هر جامعه نشان دهنده موفقیت نظام آموزشی در زمینه هدف یابی و توجه به رفع نیازهای فردی است بنابراین نظام آموزشی را زمانی می‏توان کارآمد و موفق دانست که پیشرفت تحصیلی دانش‏آموزان آن را در رشته‏های مختلف بیشترین و بالاترین رقم را داشته باشد.

در این زمینه پیشرفت مناسب دانش‏آموزان در طول تحصیل و در نهایت دستیابی به سطوح بالای تحصیلی نه تنها باعث تأمین منابع برای فرد و خانواده وی می‏شود بلکه از نظر اقتصادی و اجتماعی نیز فواید زیادی برای کشور دارد. از این رو  به نظر می‏رسد بررسی متغیرهای تأثیرگذار بر پیشرفت تحصیلی آنها و همچنین تعیین میزان اهمیت این عوامل در پیشرفت و یا عدم پیشرفت دانش‏آموزان از اهمیت بالای برخوردار است.

در واقع یکی از هدف‏های عالی آموزش ایجاد شرایط مناسب به منظور دستیابی به بالاترین پیشرفت تحصیلی است. اگر فرد در جمع همکلاسی هایش فاقد جایگاه اجتماعی مطلوب و منزلت متناسب با آنچه که گمان می‏کند باشد، کارکرد اصلی وی یعنی کسب دانش و پیشرفت تحصیلی مختلف می‏شود. از طرفی، فرد به دلیل این که در می‏یابد که مورد توجه و علاقه افراد دیگر نمی باشد، تمایل به انزوا و تنهایی پیدا می‏کند و از میزان ارتباطات اجتماعی خود تا حد زیادی می‏کاهد. همین حالت گوشه گیری و گریز از دیگران، به تدریج تصورات منفی از خود، احساس عدم کاریابی و بی کفایتی همراه با کاهش در عزت نفس را در فرد تضج می‏دهد و در نتیجه خود را ناتوان از مواجهه با مشکلات و حل آنها می‏بیند.

اکبری (1384) پیشرفت تحصیلی را تجلی جایگاه یک دانشجو می‏داند، این جایگاه ممکن است به نمره‏ای برای یک درس یا معدل مجموعه‏ای از دروس در یک گروه یا در تمامی دروس اطلاق گردد.

در هر نظام تعلیم و تربیت میزان “پیشرفت تحصیلی” دانش‏آموزان یکی از شاخص‏های موفقیت در فعالیت‏های علمی است. سنجش میزان پیشرفت تحصیلی و عوامل موثر بر آن از جمله مسائل عمده‏ای هستند که توجه محققان را به خود جلب کرده اند. سالانه آموزش و پرورش هزینه‏های هنگفتی را صرف آموزش می‏کند ولی مشاهده می‏شود که برخی دانش‏آموزان پیشرفت لازم را نشان نمی دهند و معمولا هنگامی که پیشرفتی در آموزش از خود نشان نمی دهند، معلمان و والدین از آموزش‏های اضافی و کتاب‏های کمک درسی استفاده میکنند و این کلاس‏ها و کتب در بسیاری از موارد نتایج مفیدی در بر ندارد.

بدون شک در دنیای پیشرفته‏ی امروزی یکی از علائم موفقیت فرد، موفقیت تحصیلی می‏باشد که بدون آن توسعه و ترقی هیچ کشوری امکان پذیر نخواهد بود. ترقی هر کشوری رابطه‏ی مستقیم با پیشرفت علم و دانش و تکنولوژی آن کشور دارد. پیشرفت علمی نیز حاصل نمی شود مگر این که افراد متفکر و خلاق تربیت شده باشند. پیشرفت تحصیلی ضمن این که در توسعه و آبادانی کشور موثر است در سطوح عالی منجر به یافتن شغل و موقعیت مناسب و در نتیجه درآمد کافی می‏شود. دانش‏آموزانی که از موفقیت‏های  تحصیلی برخوردارند خانواده و جامعه با دیده احترام به آنان می‏نگرد و در جامعه با روحیه و نشاط بیشتری حضور خواهند یافت و در کنار این‏ها از هزینه‏های گزافی که از افت تحصیلی تحمیل آموزش و پرورش می‏شود کاسته خواهد شد.

پیشرفت تحصیلی همچون بسیاری از پدیده‏ها از ترکیب عواملی چون خانه، مدرسه و جامعه به وجود می‏آید. بررسی این عوامل موثر در پیشرفت تحصیلی بخش مهمی از تحقیقات آموزشی را به خود اختصاص داده است. نظام‏های آموزشی از طریق مطالعه و شناسایی عوامل موثر در پیشرفت تحصیلی و ابعاد مختلف این عوامل، در جهت بهبود وضعیت تحصیلی و رفع کاستی‏های موجود آموزش تلاش می‏کنند. زمینه خانوادگی و مدرسه‏ای از جمله عواملی هستند که نقش تعیین کننده آنها در پیشرفت تحصیلی اثبات شده است و محققین (شمیم، 1384) در مورد نقش عوامل خانوادگی از جمله سبک‏های والدین و تعامل فعال (درگیری) والدین در افزایش موفقیت‏های تحصیلی در هر پایه، جنس و قومیت اتفاق نظر دارند. مطالعات نشان می‏دهد دانش‏آموزانی که والدین پذیرنده دارند از دانش‏آموزانی که والدین مستبد یا آسان گیر دارند عملکرد تحصیلی بهتری دارند (به نقل از کیامنش و درخشنده، 1384).

در جوامع مختلف نیز گروه‏های تخصصی و روان شناسان همواره به بررسی جوانب مختلف تحصیل و شناسایی عوامل موثر بر آن تاکید کرده اند. زیرا نه تنها دانش‏آموزان و خانواده‏های آنها، بلکه جامعه نیز هزینه‏های زیادی را جهت تحصیل صرف می‏کنند، بنابراین دست یافتن به نتایج مثبت در زمینه تحصیل
(با شناسایی و کنترل عوامل موثر تأثیرگذار بر پیشرفت تحصیلی) می‏تواند منجر به پیشرفت همه جانبه‏ی جامعه گردد. بررسی‏ها نشان می‏دهند که هر فرد جهت ورود به اجتماع و در نتیجه رویارویی با موقعیت‏های گوناگون و افراد مختلف (از نظر فرهنگی، اقتصادی، طبقه اجتماعی و …) به پاره‏ای از ابزار مجهز شده است.

این ابزارهای فردی را می‏توان ساختارهای روانی او دانست که می‏تواند فرد را به مقابله با رویدادهای زندگی یاری رساند (کیمیلمیر[9] و همکاران، 2011) این ساختار روانی به طور متقابل تحت تاثیر عوامل مختلفی همانند خانواده، اجتماعی، گروه همسالان و غیره قرار دارد و از سویی آنان را تحت تاثیر قرار می‏دهد (باری[10] و همکاران، 2011) به همین دلیل محققان همواره به تأثیرات این مولفه‏های روانی و عاطفی بر جنبه‏های گوناگون زندگی افراد توجه بسیاری کرده اند که از این میان می‏توان به تاثیر این مولفه‏ها بر عملکرد شغلی، تحصیلی، اجتماعی و… اشاره کرد.

بخشی و زارع (1384) اعتقاد دارند که مطالعه عوامل موثر بر پیشرفت تحصیلی طی سه دهه اخیر بیش از پیش مورد توجه متخصصان تعلیم و تربیت قرار گرفته است. یافته‏های پژوهشی متعددی نشان داده‏اند که پیشرفت تحصیلی هم از ساختارهای دانش و فرایندهای پردازش اطلاعات تاثیر می‏پذیرد هم از عوامل محیطی تاثیر می‏پذیرند.

پیشرفت تحصیلی همچون بسیاری از پدیده ها، از ترکیب عواملی چون خانه، مدرسه، دانشگاه و جامعه به وجود می‏آید. بررسی این عوامل به عنان عوامل موثر در پیشرفت تحصیلی بخش مهمی از تحقیقات آموزشی را به خود اختصاص داده است.

نظام‏های آموزشی از طریق مطالعه و شناسایی عوامل موثر در پیشرفت تحصیلی و ابعاد مختلف این عوامل، در جهت بهبود وضعیت تحصیلی دانش‏آموزان و رفع کاستی‏های موجود آموزشی تلاش می‏کنند (کیامنش، سیف درخشنده، 1384).

با توجه به این که میزان پیشرفت و افت تحصیلی یکی از ملاک‏های کارآیی نظام آموزشی است. کشف و مطالعه متغیرهای تأثیرگذار بر عملکرد تحصلیی به شناخت بهتر و پیش بینی متغیرهای موثر در مدرسه می‏انجامد. بنابراین رسمی متغیرهایی که با پیشرفت تحصیلی در دروس مختلف رابطه دارد یکی از موضوعات اساسی پژوهش در نظام آموزش و پرورش است. مطالعه عوامل موثر بر پیشرفت تحصیلی طی سه دهه اخیر بیش از پیش مورد توجه متخصصان تعلیم و تربیت قرار گرفته است. یافته‏های پژوهشی متعددی نشان داده اند که پیشرفت تحصیلی هم از ساختارهای دانش و فرآیندهای پردازش اطلاعات تأثیر می‏پذیرد هم از عوامل محیطی (بخشی و زارع، 1384).

پیشرفت تحصیلی یکی از شاخص‏های مهمی در ارزیابی آموزش و پرورش است و تمام کوشش‏ها و کشش‏های این نظام، در واقع برای جامه عمل پوشاندن به این امر است. به عبارتی، جامعه و به طور ویژه آموزش و پرورش نسبت به سرنوشت، رشد و تکامل موفقیت آمیز و جایگاه فرد در جامعه، علاقه مند است و انتظار دارد فرد در جوانب گوناگون اعم از ابعاد شناختی و کسب مهارت و توانایی در ابعاد شخصیتی، عامل و رفتاری، آنچنان که باید پیشرفت کند و تعالی یابد.

 

[1] – Morris

[2] – Morrison

[3] – Powless and Elliott

[4] – Bine and Simoon

[5] – Heris

[6] – Hamker

[7] – Hamker

[8] – Permuzic

[9] – Kemmelmeier

[10] – Barry

متن کامل در سایت زیر :

پایان نامه تأثیر یادگیری مشارکتی (جیگ ساو) بر مهارت‏های اجتماعی و پیشرفت تحصیلی دانش‏آموزان دختر پایه هفتم شهرستان جم