مقاله درباره بهره بردار، کارشناسان، نرم افزار

حاشیه حفره ها حاصل از شیوه تکگزینی درختی در ایران انجام شده است، لازم بود تا تحقیقی در این زمینه انجام شود تا مشخص گردد که بین حفرهها و همچنین حفرهها با توده جنگلی بهرهبرداری نشده تفاوتی از نظر متغیرهای ذکر شده وجود دارد یا خیر.
بر اساس وضعیت زادآوری، تنوع زیستی، خصوصیات خاک، ساختار درختان و عوامل دیگر در حفرههای تاجپوشش طبیعی و مصنوعی میتوان در مدیریت بوم سازگان جنگل موفقیت بیشتری کسب کرد و ارزیابی دقیقتری از اجرای شیوههای مختلف جنگلشناسی ابراز نمود.
فصل سوم- مواد و روشها
3-1 – منطقه مورد مطالعه
3- 1 -1 – موقعیت جغرافیایی سری الندان
براساس تقسیمات طرح مقدماتی جنگل های شمال، سری الندان در حوزه آبخیز شماره 70 قرار دارد و بنا به تقسیمات جنگلداری انجام شده برای مجموعه سریهای مورد عمل شرکت چوب و کاغذ مازندران، الندان سری 6، بخش 1 حوزه 2 آبخیز رود تجن را تشکیل میدهد(شکل 1). سری الندان بین “24، ’00 ،?53 تا “26،’27، ?53 طولشرقی و “57، ‘1،?36تا” 13،’56، ?36 عرضشمالی نسبت به نصف النهار گرینویچ قرار دارد که از شمال به سری ازنی، از جنوب به سری حفاظتی سعیدآباد، از شرق به سری لالا و از غرب به سری حفاظتی سعیدآباد محدود میباشد. حداقل ارتفاع منطقه از سطح دریا حدود 1000 متر و حداکثر 1783 متر می باشد که سطحی معادل 2051 هکتار را شامل میگردد ودر قالب 38 قطعه تقسیم بندی شدهاند. سری الندان در مجموع از نطر عوارض توپوگرافی از جمله سریهای کمعارضه به شمار میرود و شیب غالب سری در محدوده شیب 30-0 درصد قرار دارد. برخورداری عرصه از شیب کم، وجود خاک عمیق، مناسب بودن شرایط اقلیمی و طولانی بودن مدت رویش در مجموع از نظر رویشگاهی شرایط مناسبی را فراهم ساخته است (تجدید نظر طرح جنگلداری تجن، 1383).
3- 1- 2- زمین شناسی منطقه
سری الندان به طور نسبتاً کامل از رسوبات مزوزوئیک تشکیل یافته است که بخش عمده آن مربوط به سنگ آهکهای تیز کوه می باشد. به لحاظ زمین ساختی مهمترین رویداد این سری عبور گسل بادله از حاشیه شرقی سری است. از نظر چینه شناسی بخش عمده این سری از نهشته های کرتاسه تشکیل شده ولی بخش اندکی در قسمت شرقی از نهشته های ژوراسیک تشکیل یافته است(تجدید نظر طرح جنگلداری تجن، 1383).
3- 1- 3- پوششگیاهی منطقه
پوششگیاهی این سری مشتمل بربرخی درختان پهنبرگ به همراه تعدادی درختچه و گونههای بوته ای و علفی است. گونههای درختی شامل Fagus orientalis، Carpinus betulus،Ulmus glabra ،Acer insigne ،Alnus sp.، Tilia begonifolia، Parrotia persica Quercus castaneifolia,، Fraxinus excelsior، Cerasus avium ، Acer laetum، Zelkova carpinifolia میباشند واز گونههای درختچهای میتوان Mespilus germanica، Crataegus monogna،Crataegus meganocarpa، Prunus divaricata ، Cydonia oblonga
aegyptiaca Salix، Ilex spinigera، Malus orientalis را نام برد.
برخی از گونههای علفی عبارتند از: Carex sp.، Fragaria vesca، Urtica sp.، Dannae racemosa، Hypericum androsaemum، Pteris sp.، Phyllitis scolopendrium ، Rubus sp.، Sambucus ebulus، Malva sativa، Mentha puleium.
مساحت تیپ گونههای درختی(هکتار) به شرح زیر میباشد:
تیپ راش 3/1530، راش – ممرز 9/65، انجیلی 7/44، ممرز 5/37، راش – انجیلی 5/27، ممرز – انجیلی 5/16، ممرز – بلند مازو 7/8، بلند مازو 3 ، آمیخته 1/60.
این تحقیق در راشستان سری الندان (قطعات 3 و 4) به مساحت 113 هکتار وبا جهت عمومی غربی انجام شده است(شکل 1). جنگل مورد نطر بین عرض جغرافیایی “7 0، ’13،?36 الی ” 27، ’12،?36 شمالی و طول جغرافیایی ” 26، ’23،? 53 الی ” 27، ’03،?53 شرقی و دامنه ارتفاعی 1610-1300 متر از سطح دریا واقع می باشد. نوع سنگ مادری سنگ آهک و سنگ آهک دولومیتی و متعلق به دوره ژوراسیک فوقانی، کرتاسه زیرین بوده و تیپ خاک قهوهای جنگلی با میزان نفوذپذیری و فعالیت بیولوژیکی خوب تعیین شده است. تیپ جنگل راش 1تا 3 اشکوبه و دانه زاد ناهمسال (مسن تا میانسال) به همراه گونههای ممرز، افرا پلت و توسکا بوده که درصد آمیختگی گونه راش در قطعه 3 و4 از لحاظ تعداد به ترتیب24/75و39/80 درصد میباشد. متوسط دما،باران سالیانه و رطوبت نسبی هوا به ترتیب 5/10 درجه سانتیگراد، 858 میلیمتر ، 2/75 % و اقلیم منطقه بر اساس روش دمارتن از نوع مرطوب میباشد (تجدید نظر طرح جنگلداری تجن، 1383).
شکل1- موقعیت قطعات مورد مطالعه در سری الندان- مازندران
شکل2- موقعیت حفرههای مورد مطالعه در قطعات 3 و 4 – سری الندان- مازندران
3- 2- روش تحقیق
در تحقیق حاضر پس از جنگل گردشی در قطعات مورد نظر با همکاری کارشناسان جنگل که در سال 1380 تحت شیوه تکگزینی درختی بهره برداری شده است،16 حفره تاجپوشش انتخاب(شکل 2) و مساحت آنها با فرمول بیضی (A=?LW/4 ) تعیین و سپس این حفرهها در قالب چهار طبقه کوچک (150-60) ، متوسط(241-151) ، بزرگ(331-242) و خیلی بزرگ(550- 332) مترمربع و با چهار تکرار برای هر طبقه، گروه بندی شدند. ازروشهای به شرح زیر جهت مطالعه عوامل جنگل شناسی مورد نظراستفاده شد.
جدول3- 1 – مشخصات حفرههای تاج پوشش در راشستان سری الندان- مازندران
طبقه حفره
میانگین مساحت (مترمربع)
حداقل – حداکثر مساحت (مترمربع)
کوچک
93/121
150-60
متوسط
59/197
240-151
بزرگ
87/310
330-241
خیلی بزرگ
83/522
550- 331
3-2-1- تنوع گونههای گیاهی و زادآوری
بعد از انتخاب حفرههای تاجپوشش در راشستان مورد مطالعه، برای اندازهگیری شاخصهای تنوعگیاهی از میکروپلاتهای 5/2×5/2متر مربعی(چیاروچی و همکاران99، 2008) و برای زادآوری از میکروپلاتهای دایرهای شکل 5 متر مربعی (دوبروولسکا و همکاران ،2008 ) در مرکز، چهار گوشه و در چهارجهت جغرافیایی حفرهها (درختان حاشیه به عنوان مرز حفره تعیین شد) و همچنین در تودهجنگلی (توده شاهد) اطراف حفرهها به فاصله 20 متر از حاشیه حفره و در چهار جهت جغرافیایی استفاده (شکل3 ) و به شمارش گیاهان مبادرت گردید . برای محاسبه تنوعزیستی از فرمولهای جدول 3-2 ( سیمپسون100، 1949 ؛ مارگالف101، 1957؛ منهینیک102، 1964؛ هیل103، 1973؛ پیت104 ،1974 ) و در قالب نرم افزارهای Ecological Methodology (کینی و کربس105 ، 2001 ) و Past ( هامر و همکاران106 ، 2001) بهره گرفته شد. برای بررسی روابط بین پراکنش عوامل محیطی و پراکنش گونههای گیاهی در حفرههای تاجپوشش از تحلیل مؤلفه اصلی107 استفاده شد ( مصداقی 1380). در رابطه با زادآوری طبقه بندی دوبروولسکا ووبلن108( 2008) مد نظر قرار گرفت:
1- نهالهای کوتاه (ارتفاع کمتر از 10 سانتی متر)
2- نهالهای بلند (ارتفاع 50- 11 سانتی متر)
3- شلکوتاه (ارتفاع 130-51 سانتی متر)
4- شلبلند ارتفاع بیشتر از 130 سانتیمتر(در راشستان مورد نظر از قطر در ارتفاع برابر سینه مساوی یا کمتر از 5/2 سانتیمتر استفاده شد).
جدول3- 2 – شاخصهای تنوعزیستی به کار گرفته شده در منطقه مورد مطالعه
شاخص
فرمول
غنا
من هینیک، مارگالف
تنوع
= سیمپسون، شانون-وینر
یکنواختی
پیلو، هیل
n= تعداد افراد، = Sتعداد گونه،P= نسبت تعداد یک گونه به کل گونه ها
شکل3- محل استقرار میکروپلاتها در حفره و توده مجاور
3-2 – 2 – نمونهبرداری خاک
نمونهبرداری خاک در عمق 10- 0، 20- 10(بودریو ومسییر ، 2005 ) و نیز 30- 20 سانتیمتری در مرکز و چهار جهت اصلی حفرهها و توده اطراف آن به روش نمونههای ترکیبی (تارگا و همکاران109 ،2007؛ مرینو و همکاران110،2008؛ موسکولو و همکاران ،2007؛ آمر و همکاران1112006، ) انجام شد. آزمایشهای فیزیکو- شیمیایی خاک شامل pH ( روش گلاشباع)،بافتخاک (روش هیدرومتری)، وزنمخصوصظاهری ( روش کلوخه)، درصدرطوبتاشباع(روش گل اشباع)،درصدکربنآلی(روش والکلی- بلاک)،درصدازتکل (روش کجلدال ) ، فسفر قابلجذب ( روش اولسن)، پتاسیم قابل جذب (روش استاتآمونیوم) ، پتاسیم تبادلی، کلسیم و منیزیم تبادلی(روش ستونشیشه ای) انجام گرفت.
برای جمعآوری و شناسایی کرمهای خاکی در چهار جهت اصلی (گوشهها) در هر حفره و مرکز آن و توده اطراف آنها به حفر پروفیل خاک به ابعاد 50×50 سانتیمتر(رومبکه و همکاران112، 2005 ;جوشکو و همکاران113 ،2006) و به عمقهای مورد نظر مبادرت گردید.کرمهای خاکی به روش دستچین از خاک جدا شدند. نمونهها تمیز و در پاکتهای مقوایی قرار گرفتند و به مدت 48 ساعت در دمای 60 درجه سانتیگراد خشک شدند(ادواردز114 ، 1996) و سپس وزن آنها به وسیله ترازو با دقت یک هزارم گرم اندازهگیری شد.
3- 2- 3- نمونه برداری حلقههای رویشی
نمونه حلقههای رویشی برای 16 سال آخر رویش(دو برابر زمان اجرای شیوه تکگزینی) توسط مته سال سنج از درختان راش واقع در چهار جهت اصلی جغرافیایی حاشیه حفرهها (به طرف داخل حفرهها) و پشت به حفرهها و توده اطراف آنها (به طرف داخل حفرهها) در ارتفاع برابر سینه (در هر جهت یک اصله درخت) تهیه شد و سپس به منظور وضوح بیشتر پهنای حلقهها به وسیله سمباده ریز صاف و اندازهگیری آنها با دقت 001/0 میلیمتر به کمک نرمافزار گرافیکی, graphic.suite12 corelDRAW انجام گرفت.
3-2- 4- اندازهگیری نور
اندازهگیری نور در میکروپلاتها به کمک دستگاه نورسنج LI -250 A در روزهای آفتابی وصاف و در ارتفاع 1 متری سطح زمین (پریکارد و کامو115، 2004 ؛ البانسی و همکاران116 ، 2005) در ساعت 14-10 (رومل و همکاران117 ، 2009) انجام شد و درصد نور نسبی بر اساس رابطه زیر محاسبه گردید (البانسی و همکاران، 2005) : 100 × ( مقدار نور درمکان کاملاً باز/ مقدار نور در میکروپلات ) = درصد نورنسبی .
4- 2- 5- مشخصههای درختان راش در حاشیهی حفرههای تاجپوشش و تودهی مجاور
اندازهگیری شعاعتاج، طولتاج، طول تنه صاف و قطر در ارتفاع برابر سینه درختان راش واقع درآشکوب فوقانی در حاشیه حفرهها( رو و پشت به حفره) و تودهجنگلی مجاور (به طرف حفرهها) در جهات اصلی حفرهها به کمک متر نواری انجام گرفت.
3- 3 – تجزیه و تحلیل آماری دادهها
به منظور تجزیه و تحلیل آماری دادهها، ابتدا نرمال بودن دادهها به کمک آزمون کولموگروف- اسمیرنوف118 بررسی شد. در صورت نرمال بودن از تجزیه واریانس یک طرفه، چندگانه و آزمون t مستقل برای بررسی متغییرهای مورد تحقیق استفاده شد. در صورت نرمال نبودن دادهها ، آزمونهای ناپارامتری کروسکال- والیس119 و من ویتنی120 مورد استفاده قرار گرفت. برای مقایسه میانگینها از آزمون چند دامنهای دانکن121 و در سطح احتمال 1 و 5 درصد استفاده شد. نرمافزارهای آماری SPSS13و SAS 9.1جهت تجزیه آماری دادهها مورد استفاده قرار گرفت.
فصل چهارم – نتایج
4-1- زادآوری راش در طبقات مختلف ارتفاعی
در راشستان مورد مطالعه تعداد 16 حفره تاجپوشش در چهار طبقه شناسایی شد و مساحت کل آنها 38/4213 مترمربع برآوردگردید که 37/0 درصد مساحت دو قطعه مورد مطالعه را شامل میشود. تعداد و درصد فراوانی نهالهای راش در طبقات ارتفاعی مختلف در حفرهها و توده جنگلی مجاور در جدول 4-1-1 و 4-1- 2 نشان داده شده است. همانطوریکه مشاهده میشود در حفرههای کوچک، متوسط و تودهجنگلی مجاور آنها به ترتیب 25/78 و 9/46درصد نهالها و در حفرههای بزرگ،خیلی بزرگ و

دیدگاهتان را بنویسید