موانع رشد بانکداری اسلامی در ایران

آموزش، تحقیق و توسعه

آموزش، تحقیق و توسعه برای گسترش کلیه حوزه های علوم ضروری است. بانکداری اسلامی هم جزو رشته های جدید محسوب می شود که بسیار جای کار دارد. مشکل هنگامی بروز می کند که مدیران و کارکنان بانکهای اسلامی چندان به مسائل شرعی واقف نیستند و عالمان دینی هم به مسائل تخصصی مالی و اقتصادی واقف نیستند و کسانی که در هر دو حوزه متخصص باشند بسیار اندک هستند. همینطور بین این دو گروه زبان مشترک وجود ندارد، بنابراین تبادل مفاهیم بسیار کند صورت می گیرد.(اقبال 1997)

در چنین شرایطی لازم است که از یک سو دوره های تخصصی برای طلبه های علوم دینی در زمینه مالی و اقتصاد گذاشته شود و از سوی دیگر با ایجاد مرکز و دوره های آموزشی متعدد به کارکنان آشنا با مسائل مالی و مذهبی برای انجام امور مدیریتی و عملیاتی تربیت شود.

متأسفانه نهادهای مالی اسلامی بخش خیلی کمی از درآمدهایشان صرف تحقیق و توسعه می کنند از این رو تعجب آور نیست که سرعت نوآوری و ابزار سازی در نظام مالی اسلامی بسیار پایین باشد. کمبود کارکنان آموزش دیده و خلاق به کندی نوآوری در ابزارها و محصولات مالی اسلامی انجام شده است.(اقبال1998(

2-15 بیشینه تحقیق:

ایده بانکداری اسلامی نخستین بار در دهه 1950 مطرح شد. نخستین بانک سرمایه گذاری اسلامی در دهه 1960 در مالزی و مصر شکل گرفت و بعد از آن در سال 1974 بانک اسلامی دبی و … پدید آمد در ضمن بانکداری بدون ربا در ایران در سال 1362 مورد تصویب مجلس قرار گرفت. در زیر به برخی از مطالعات انجام شده اشاره شده است؛

 

1)مجتهد و حسن زاده، پول و بانکداری و نهادهای مالی،(1384) ضمن تشریح مبانی بانکداری اسلامی ، مشکلات نظام بانکداری بدون ربا در ایران را مورد بررسی قرار می دهد که برخی از این چالشها به صورت مشکلهای اجرایی و برخی دیگر قانونی یا مدیریتی بوده اند. در این کتاب به چالشهای علمی و نظری بانکداری اسلامی پرداخته نشده است.

 

2)کربهری، یوسف و همکاران ، مشکلها و چالشهای نظام بانکداری اسلامی در غرب(2004). که تحقیقات خود را با مطالعه موردی انگلستان بررسی کرده اند. در انگلیس افزون بر مشکلات عمومی ، با مشکلات دیگری مانند تعیین مالیات بر سود سپرده گذاران (به بهره، مالیات تعلق نمی گیرد) با مشکل مدیریت ریسک و نقدینگی، کمبود نیروی متخصص و آموزش آنها پرداخته است.

3)توتونچیان، ایرج، پول وبانکداری اسلامی در مقایسه آن با نظام سرمایه داری (1379). یکی از مهم‌ترین و گسترده‌ترین اثر در نقد علمی و تحقیقی پول و بانکداری سرمایه‌داری و تحلیل اقتصادی عالمانه در مورد پول و بانکداری اسلامی، همین کتاب است. نویسنده این کتاب که میان استادان دانشگاه بیش‌ترین مطالعات و تحقیقات را در زمینه پول و بانکداری اسلامی داشته و خود نیز از دست‌اندرکاران تهیه قانون بانکداری بدون ربا بوده، در این کتاب ضمن نقد علمی موضوع در نظام سرمایه‌داری، آن را از منظر اسلامی تحلیل کرده است.

 

4)سید عباس موسویان،، بانکداری اسلامی (1378)، این کتاب از سه بخش تشکیل شده است: در بخش نخست با مروری بر پیشینه صنعت بانکداری، نقش اقتصادی بانک و ماهیت حقوقی عملیات بانکداری متعارف بررسی می‌شود. در بخش دوم، با بیان ضرورت تحول بانکداری متعارف، اصول و معیارهای تحول تبیین شده و با استفاده از آن‌ها، الگوی بانکداری بدون ربای ایران از جهت قانون، ساختار، و عملکرد، نقد و بررسی می‌شود و در بخش پایانی، الگویی جدید از بانکداری اسلامی ارائه می‌شود که به اعتقاد نویسنده، از جهت تأثیرگذاری بر متغیرهای کلان اقتصادی، از بانکداری متعارف و بانکداری بدون ربای فعلی ایران مفیدتر است.

5)هدایتی علی اصغر در دو مقاله به نامهای نگرش به ابعاد مسائل نظام بانکداری بدون ربا و نقدی بر سیر تحول سنجش عملکرد مقررات ناظر بر سیستم بانکی با تجربه ایران(1383) به بررسی آسیب شناسی نظام بانکی با دو رویکرد شکل نظام بانکی(حقوقی، سازمانی، مقررات) و محتوا (ابزار مالی، ماهیت و نوع عملیات، استقلال بانک مرکزی، تسهیلات تکیفی) می پردازد.

 

6)اقبال منصور و همکاران با ترجمه حسین میسمی،  چالشها پیش روی بانکداری اسلامی(1387). در این تحقیق توسط سه تن از اساتید موسسه آموزش و پژوهش اسلامی وابسطه به بانک توسعه اقتصادی در سال 1387 تنظیم گردیده است. پژوهشی کاربردی و دقیق در پاسخ به چالشها می باشد که نظر یکصد تن از اساتید و فعالان بانکداری اسلامی را شامل می شود در این تحقیق چالشهای پیش رو بانکداری اسلامی از بعد سازمانی و عملیاتی می پردازد. روش شناسی در این تحقیق هم تحلیلی می باشد و هم تجربی. در بخش تحلیلی، ادبیات موجود در بانکداری به طور کامل مورد بررسی قرار گرفته و در بخش کاربردی سعی شده است تا اطلاعات آماری مرتبط با فعالیت های اصلی بانک های اسلامی جمع آوری شود و با تکنیک های مختلف آماری مورد بررسی قرار گیرد. برای این تحقیق پرسشنامه‌ای 30 سؤالی تهیه و برای 100 نفر از محققین، بانکداران و فقها در سراسر جهان فرستاده شد. که 60 نفر از این افراد، فرم را پر کرده و آنرا باز گرداندند. با توجه به اطلاعات بدست آمده، مشاهده شد که فقدان مهندسی مالی، عدم نقدینگی دارایی‌ها (به دلیل فقدان اسناد دارایی قابل معامله)، نتایج به وجود آمده ار بحث جهانی‌سازی، فقدان بحث مشارکت در سود در بخش دارایی‌ها و فقدان سازوکار مناسب در چالش اول مواجه با بانکداری اسلامی در نظر گرفته شده‌اند.

 

7)اکبریان، رضا و رفیعی، حمید  چالشهای بانکداری بدون ربا سال هشتم شماره 26 تابستان 1386 در مقاله، نخست به صورت موردی به بررسی مشکل ها و چالشها مواجه با بانکداری اسلامی در چند کشور غربی و عربی که به وسیله اقتصاد دانان مسلمان و منتقدان طرح شده است و سپس ضمن طبقه بندی این مشکل های نظری و اجرایی در سطح خرد و کلان اثرها و نتیجه های اقتصادی ناشی از آن مورد بررسی قرار گرفت هم چنینی راهکارهای که در تحقیقق اسلامی به صورت پراکنده برای رفع برخی از این مشکل ها ارائه شده ارزیابی کرده و با وجود تحول های کمی و کیفی که در کشورهای اسلامی صورت گرفته و از بعد نظری این مشکلات مانند صکوک خرید دین و غیره از بعد نظری برطرف شده است ولی در عمل کشورهای اسلامی از جمله ایران با برخی از این مشکل ها روبه رو هستند.

 

8)نظری حسن فصلنامه علمی پژوهشی اقتصاد اسلامی سال هشتم شماره29 بهار 1387 .در این مقاله به نظریه مشارکت در سود و زیان  از ایده بانکهای اسلامی می پردازد و بیان می کند که اگر چه در مباحث ایده و نظر باعث افزایش سرمایه گذاری و گسترش توزیع تسهیلات بانکی می شد اما در مباحث اجرا و عمل با چالشها و مشکلاتی مانند اشتقاق نرخ های سود بانکهای اسلامی از نرخ های بانک های بین المللی، تأخیر باز پرداخت بدهی، خطر اخلاقی، فقدان راهگار مناسب تأمین مالی دولت، فقدان زیر ساخت های نهادی روبه رو شد به طور کلی در این مقاله با مروری فشرده بر اثر نظریه مشارکت بر میزان سرمایه گذاری و گستردگی تسهیلات چالشهای پیش روی بانکداری اسلامی مورد تحقیق قرار گرفته و راه کارهایی برای حل آنها پیشنهاد شده است.

9)میسمی، حسین و قلیچ، وهاب نظارت شرعی و ریسک شریعت در بانکداری اسلامی: دلالت هایی بر طرح تحول نظام بانکی  شماره 130 سال هشتم تازه های اقتصاد 1390. به دلیل طبیعت بانکهای اسلامی این نوع از بانگها به نظارت خاصی نیاز دارند این تحقیق تلاش می کند تا ضمن تبیین ضرورت و اهمیت نظارت شرعی در بانکداری اسلامی و بررسی نظریه برخی از کشورهای اسلامی و غیر اسلامی در این رابطه و ضع موجود نظارت بر اجرای بانکداری بدون ربا در کشور مورد بحث قرار داده و از این طریق ضرورت انجام تحول در این زمینه را طرح نماید همچنین سعی می کند تا الگویی چند مرحله های به منظور اصلاح وضع موجود نظارت شرعی بر موسسات مالی اسلامی  ارائه کند.

 

10)قریشی،داوود ضرورت تحول در نظام بانکداری بدون ربا، فصلنامه اقتصادی، 1388. در این پژوهش به چالش‌ها و موانع نظام بانکداری بدون ربا در ایران و ضرورت تحول در آن پرداخته است و لازم می داند نظام بانکداری ایران برای دستیابی به اهداف غایی خود و غلبه بر نظام بانکی متعارف لازم است به نحوی مناسب‌، سریع و هوشمندانه به مقابله با این چالش‌ها برخیزد‌. مهمترین این چالش‌ها عبارتند از :صوری بودن، شبه روی بودن، جریمه و خسارت تأخیر تأدیه، کوتاه مدت شدن تسهیلات بانکی، قوانین، نظارت و کنترل، نگرش دولتی، ابزارهای سیاست های پولی، عدم تحقیق و توسعه و در نهایت پیچیدگی قوانین.

متن کامل پایان نامه ارشد :

 بررسی موانع رشد بانکداری اسلامی در ایران

 

11)منظور، داوود و محمدی، محسن، بانکداری اسلامی در رقابت با بانکداری متداول، موانع و چالشهای پیش رو در مجموعه مقالات نوزدهمین دوره بانکداری اسلامی. در این پژوهش به صورت اجمالی به تشریح تفاوت های بانکداری اسلامی و متعارف می پردازد و سپس با در نظر گرفتن وضعیت موجود بانکهای اسلامی، به بررسی اهم مشکلات این موسسات، از جمله ملاحظات فقهی نبود چارچوب قانونی، نظارتی و نهادی مناسب، محدودیت ابزارها و بازارهای مالی اسلامی، وجود مشکلات عملیاتی، حاکمیت شرکتی، مسئله نقدینگی و مدیریت ریسک و موضوع آموزش، تحقیق و توسعه مولفه های نظام بانکی می پردازد.