دانلود پایان نامه ارشد – نقش رهبری دانش مدار بر مدیریت دانش

مکتب رفتار رهبری[1]

در دهه پنجاه، هنگانی که محققان از رویکرد ویژگی­های شخصی مأیوس شدند، توجه خود را به آنچه که مدیران در عمل انجام می­دهند، معطوف کردند)یوکل گ، 1382،ص17(.

با نمایان شدن ضعف­های مختلف نظریه صفات مشخصه در توصیف رهبری، به تدریج توجه پژوهش­گران به سبک­های رفتاری رهبری معطوف شد، به عبارت روشن­تر، توجه محققان از شخص رهبر به رفتار رهبر تغییر یافت. در این رویکرد عقیده بر این است که رهبر ساخته می­شود نه اینکه رهبر به طور مادرزادی رهبر می­شود. بنابراین، این نظریه مخالف مفروضات نظریه صفات مشخصه رهبری است (زالی، 1383، ص178). نظریه­های رفتاری شامل تحقیقات زیر است:

–  مطالعات دانشگاه ایالتی اوهایو؛

– مطالعات رهبری میشیگان؛

– مطالعات پویایی گروه توسط کرت لوین[2]؛

– سیستم­های چهارگانه مدیریت توسط لیکرت[3]؛

– شبکه مدیریت (رهبری) توسط بلیم و موتن[4].

پایان نامه نقش رهبری دانش مدار بر مدیریت دانش

پژوهشگران نظریه­های رفتاری، به دنبال مهمترین رفتار یا سبک رهبری بودند، اما مطالعات و تحقیقات بعدی نشان داد که هیچ سبک بهتری وجود ندارد.

– مطالعات دانشگاه میشیگان: برخی از محققان مانند رنسیس لیکرت، دانیل کاتز و روبرت کان در مؤسسه پژوهش­های اجتماعی دانشگاه میشیگان به مطالعات رهبری پرداختند.

– طبقه­بندی روبرت بلیک[5]: بلیک براساس کار محققان دانشگاه میشیگان و ایالت اوهایو و نیز بر پایه پژوهش­های خودشان، یک طبقه­بندی از سبک­های رهبری را پیشنهاد نمود که «سبک­سنج مدیریت» نامیده می­شود. آنها دو بعد از رفتار رهبری را تعریف نمودند؛ توجه به افراد و توجه به تولید.

2-1-2-3 مکتب اقتضایی رهبری[6]

براساس نظریه اقتضایی، بهترین سبک رهبری وجود ندارد و رهبر موفق سبک­های مختلفی به کار می­برد که با شرایط محیطی و پیروان سازگار است. اثربخشی رهبری تابعی از شرایط موقعیتی و ویژگی­های پیروان و رهبر است (Gill R ,2006 , p 47). نخستین مدل رهبری اقتضایی، توسط فیدلر مطرح شد. مدل فیدلر بر این فرض استوار است که عملکرد گروهی اثربخش، به سازگاری موجود بین سبک رهبری و موقعیت وابسته است(Daff R.L,2004 , p 409). در این نظریه، سبک رهبری اثربخش از مساعد بودن موقعیت متأثر است که بر اساس سه عامل ساختار شغل، قدرت رهبر (اختیارات) و روابط میان رهبر و پیروان تعیین می­شود.

بنا به نقایصی که در نظریان فوق وجود داشت، عامل وضعیت و موقعیت به عنوان متغیری دیگر وارد مباحث رهبری شد؛ به آن دسته از نظریه­هایی که به وضعیت و موقعیت­های رهبری تأکید می­کند، نظریه­های وضعیتی یا اقتضایی می­گویند. همه این نظریه­ها یک فرض اساسی مشترک دارند: رهبری موفق هنگامی اتفاق می­افتد که سبک رهبری با موقعیت (وضعیت) منطبق باشد؛ این نظریه­ها بر انعطاف­پذیری تأکید دارند (زالی،1383، صص180-179).

نظریه­های اقتضایی رهبری شامل نظریه­های زیر می­باشد:

–  نظریه اقتضایی فیدلر[7]؛

– نظریه مسیر- هدف[8]؛

– نظریه یا مدل تصمیم­گیری (نظریه رهبری مشارکتی) ورم و یتون[9]؛

– نظریه رهبری وضعیتی هرسی و بلانچارد[10] (هرسی، بلانچارد و دِوِی، 1996؛ نقل از زالی 1383،ص180).

این نظریه­ها، درجه کارآیی و اثربخشی هر سبک خاص از رهبری را منوط به وجود اوضاع مناسب با آن می­پندارد و بر این باور است که اساساً وجود سبک برتر رهبری به گونه­ای که بتواند به مثابه امری جهان شمول در تمامی زمینه­های گوناگون موضوعیت داشته باشد کاملاً منتفی است. براین اساس، چنان­چه سبک یا الگوی رفتاری معینی از رهبری در وضعیت خاص به اثربخشی بینجامد، نمی­توان انتظار داشت که همین الگو در دیگر وضعیت­ها نیز اثربخش باشد (سنجقی،1380، ص286) ؛ این نظریه با دو نظریه قبل متفاوت است. این نظریه پیشنهاد می­کند که مدیران باید سبکی را انتخاب کنند که با یک موقعیت در یک زمان معین، بهترین سازگاری را داشته باشد.

– نظریه مسیر- هدف: در این نظریه از مدل انتظار، برای برانگیختن کارکنان استفاده شده است. براساس این مدل تلاش افراد به میزان پاداش یا عملکرد خوبی که به دست خواهند آورد وابسته است(Gill ,2006, p 47) . نظریه مسیر- هدف، مدل اقتضایی فیدلر را توسعه داد و در تعیین سبک رهبری، انگیزش کارکنان را نیز مدنظر قرار داد. این نظریه در اصل، توسط مارتین ایوانز و روبرت هوس تکامل یافت.

– مدل ویکتور وروم و فیلیپ یتون: این افراد یک مدل رهبری مشارکتی را طراحی کردند که در آن، رفتار رهبر به مشارکت در تصمیم­گیری ربط داده شده است)یوکل گ، 1382،ص417(.

[1]- Behavioral school of Leadership

[2]- Kurt Lewin

[3]- Likert

[4]- Blake & Mouton

[5]- Jane Mouton, Robert Blake

[6]- Contingency school of Leadership

[7]- Fiedler

[8]- Path Goal Theory

[9]- Vroom & Yetton

[10]- Hersey & Blanchard