ادله اثبات دعوی

دانلود پایان نامه

ابن رشد– که معاصر با ابن اثیر است درکتاب خود مفصلا” مسأله قسامه را مطرح کرده و به شمهای ازآنچه درصحیح بخاری بیان شده اشاره کرده است. او سپس در مقام بیان دلایل منکرین چنین گفته است: «روایتی درمیان همه روایات نداریم که پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله با قسامه حکم کرده باشد، بلکه قسامه حکمی جاهلی بوده و پیغمبر اکرم صلی الله علیه وآله با مردم به ملاطفت رفتار کرده تا به آنان بیاموزد که چگونه با قسامه حکم الزامی داده نمی شود». با این گونه تأویلات، منکرین نتیجه گرفتهاند که روایات وارد شده نص در قضاوت با قسامه نیست.
لیکن شارع اسلام در موارد وجود ظن نسبت به ارتکاب جنایت ازسوی متهم و فقدان سایر ادله اثبات دعوی، حکم قسامه را به عنوان یکی از پیآمدهای قاعده «لا یبطل دم امرء مسلم» پذیرفته است که همین قاعده مبنای پذیرش ارش درموارد فقدان دیه مقدر هم میباشد. در برخی از روایات نیز پذیرش قسامه مؤثر در ترس و تحت فشار قرار داده شدن اشخاص شرور و درنتیجه بازداشتن آنها از جنایت دانسته شده است.
مبحث دوم : مبانی
گفتار نخست : مبانی شرعی
الف) آیات
خداوند درآیات 224 و225 سوه بقره می فرماید:
«ولا تجعلوا الله عرضه لایمانکم ان تبروا و تتقوا و تصلحوا بین الناس والله سمیع علیم لا یواخذکم الله بللغو فی ایمانکم ولمن یواخذکم بما کسبت قلوبکم والله غفور رحیم» و زنهار نام خدا را هدف سوگندهای خود مکنید تا آنکه به این غرض از حقوقی که مردم را برشماست برائت جوئید و خود را پرهیزکار قلم دهید و مصلح مردم شوید و بترسید که خدا راست و دروغ مردم را میشنود و نیک و بد خلق میداند. خدا از سوگندهای لغو شما را مواخذه نخواهد کرد و لیکن به آنچه در دل دارید مواخذه خواهد کرد و خدا آمرزنده و بردبار است.
آیه 92 و 94 سوره نحل
و در مثل مانند زنی که رشته خود را پس از تابیدن محکم، واتابید نباشید که عهد و قسمهای استوار و محکم خود را برای فریب یکدیگر و فسادکاری بکار برید تا آنکه قومی بر قوم دیگر تفوق یابید زیرا خدا شما بندگان را به این عهد و قسمها میآزماید و درروز قیامت همه تقلبها و اختلافات شما را برشما آشکار خواهد ساخت و عهد و سوگندهای خود را برای فریب بین خود بکار مبرید تا آنکه ثابت قدم است نیز (بفریب و سوگند دروغ) بلغزد و از اینکه راه خدا را بستید و همه به بدبختی مبتلا شوید و به عذاب سخت گرفتار گردید.
آیه 89 سوره مائده: کفاره و مجازات قسم را نیز تعیین فرموده:
خدا به قسمهای لغو و بیهوده که به زبان است نه به دل شما را مواخذه نخواهد کرد لیکن برآن قسمی که از روی عقیده قلبی یاد کنید مواخذه خواهد نمود و کفاره آن قسم، طعام دادن ده فقیر است از آن طعام متوسط که براهل خود غالبا” تهیه میکنید و یا جامه برآن پوشانیده و یابنده آزاد کنید. هرکس توانائی آن ندارد سه روز روزه بدارد این است کفاره سوگندهائی که یاد میکنید و باید (به اداء کفاره حرمت) سوگندهای خود را نگاهدارید خدا بدینگونه آیات خود را برای شما بیان میکند شاید که شکر او بجای آرید.
ب) روایات
دلیل قسامه روایتی است که وقوع چنین واقعهای را درزمان پیامبر اکرم (ص) بیان میکند، بدین شرح: عبداله بن سهل ومحیصه بن مسعود (دو نفر از یاران پیامبر(ص)) به طرف خیبر رفتند، به ضرورتی ازهم جدا شدند، عبدالله کشته شد، محیصه به یهود گفت: شما او را کشتهاید. آنها گفتند: ما او را نکشتهایم. محیصه و برادرش حویصه و عبدالرحمن بن سهل، برادر مقتول رفتند به سوی پیامبر اکرم(ص) و داستان قتل عبدالله را بیان کردند. پیامبر فرمود: پنجاه بار سوگند یاد کنید تا مستحق خون خویشاوند خود شوید. گفتند: یا رسوالله ما شاهد و ناظر قتل او نبودهایم. پیغمبر فرمود: پس یهود برای شما قسم میخورند. گفتند: چگونه قسم کافران را بپذیریم؟ پس از آن، پیامبر خود دیهی او را پرداخت: صد شتر به آنها داد. سهل گفت: «لقد رضتنی منهم ناقه حمراء» در روایت دیگر آمده است: از شما، پنجاه قسم یاد کنند که یکی از آنها او را کشته تا عوض او را بدهند.
روایت دیگر از پیامبراکرم(ص) رسیده است که: بینه برعهده مدعی و قسم برعهده منکر است. 2
ازسوی دیگر امام صادق(ع) اثر حیات بخش قصاص را در جامعه که قرآن کریم هم به آن اشاره فرموده درمورد اجرای قسامه بیان کرده است؛ و این از وجود رابطه ای بین آن دو (رابطۀ اثبات قصاص با قسامه برای حفظ حیات جامعه) حکایت میکند. با این فرق که، قرآن کریم اصل قصاص را مایۀ حیات میداند و امام صادق علیه السلام قسامه را؛ و رابطۀ آن دو با یکدیگر نیز مخفی نیست. البته ناگفته نماند قسامه یکی از راههای مخصوصی است که با آن قصاص ثابت میشود.
روایت (صحیح زراره) «محمد بن علی بن الحسین، باسناده عن زراره، عن ابی عبدالله علیه السلام – قال: انما جعلت القسامه احتیاطا” للناس، لکیما إذا أراد الفاسق أن یقتل رجلا”، أو یقتال رجلا” حیث لابراه أحد ف خاف ذلک فامتنع من القتل صدوق (ره) به طریق خود از زراره نقل کرده که امام صادق علیه السلام فرمود: قسامه برای حفظ صیانت خون مردم قرار داده شده، زیرا وقتی فاسق تصمیم به قتل کسی گرفت یا خواست او را پنهانی به قتل برساند به واسطۀ ترس از قسامه از قتل خودداری میکند.
اینک پس از بیان روایات وارد شده و قبل از بررسی دلالت آنها، تعبیرات و تعلیلاتی را که دربارۀ قسامه در روایات به کار رفته، از نظر میگذرانیم:
قسامه، حفظ و صیانتی است برای حفظ خون مردم.
آدم شرور به سبب ترس از قصاص با اجرای قسامه، از آدمکشی دست بر میدارد.
قسامه دژی است برای حفظ مردم.
قسامه سبب نجات مردم است.
اگر قسامه نباشد مردم همدیگر را میکشند وهیچ اتفاقی هم نمیافتد و آب از آب تکان نمیخورد.