۱ـ۲ـ۲٫ پیام‌گیرنده:[۲۳]
دومین عنصر تبلیغ، مخاطب یا پیام گیرنده است زیرا که اگر مخاطبی نباشد که پیام را دریافت کند؛ تبلیغ و پیام رسانی معنی پیدا نخواهد کرد. از آن نظر مبلّغ به کار تبلیغاتی دست می‌زند که می‌خواهد دیگران را شریک افکار و معتقدات خود سازد وگرنه هیچ انگیزه و عاملی برای اظهار عقیده یا دعوت به مطلب مورد نظر وجود نخواهد داشت. بنابراین بحث از مخاطب و شناخت وی، از مسائل مهم باب تبلیغ به شمار می‌آید. مخاطب کیست؟ فرد است یا گروه؟ در چه شرایط جغرافیائی زندگی می‌کند؟ درچه محیطی تربیت شده؟ خاستگاه خانوادگی‌اش چیست؟ در چه مرحله‌ای از رشد فکری و فرهنگی است؟ چه اندازه ظرفیت و زمینه دارد؟ شرایط اجتماعی و افکار عمومی محیط وی چگونه است؟ از نظر روانی به چه چیز گرایش و دلبستگی دارد؟ چگونه می‌شود وی را به پیام توجه داد یا علاقمند ساخت؟ و دهها نکته دیگر از این قبیل در رابطه با پیام گیرنده قابل طرح است:
ـ گروه‌های سنی مخاطبین: کودکان، نوجوانان، جوانان و بزرگسالان.
ـ گروه‌های جنسی: زن یا مرد بودن
ـ گروه‌های اعتقادی: مؤمن، کافر، معاند یا بی تعهد بودن.
ـ سطح فرهنگی: بی سواد، باسواد: پایین، متوسط، عالی و … .
ـ وضع اقتصادی: مرفه، متوسط یا فقیربودن.
ـ پایگاه اجتماعی: بالا، متوسط، پایین بودن.
ـ مشخص بودن مخاطب یا نامشخص بودن آن.
و فروع و شاخه های دیگر مانند اینها نیز میتواند هریک در شناخت مخاطب مطرح باشد.
۱ـ۲ـ۳٫ پیام و محتوای آن:
سومین عنصر تبلیغ «پیام» است. پیام عبارت است از اعتقادات، اندیشه یا گرایشی که پیام دهنده قصد انتقال آن را به پیام‌گیرنده دارد. پیام در تعبیر اسلامی همان «رسالت» است که پیام‌آوران الهی آن را ابلاغ نموده و مردم را به پذیرش آن فرا می‌خوانند.
بی‌شک هر مکتب یا جریان اجتماعی نیز پیامی دارد و هر نوع تبلیغی، خواه با زبان نگارش فیلم، سرود، نمایش، خطابه، نقاشی، هنر و هر ابزار و وسیله دیگری صورت پذیرد، بدون پیام نیست. پیام «روح تبلیغ» است و اگر این روح نباشد تبلیغ مفهوم ندارد و پیام بارِتبلیغ است که هر جا به گونه‌ای به نمایش گذاشته می‌شود.
برخی در تعریف پیام چنین گفته‌اند: «پیام عبارت است از مجموعه الفاظ، لغات، کلمات، حرکات، اصوات و اشکال که پیام‌دهنده قصد دارد ضمن ارائه آن، آنچه را در نظر دارد بیان نماید. هر کدام از افراد پیام‌دهنده پیامی دارند و برآنند که پیام آنان آنچنان که هست بواسطه مخاطب یا مخاطبین اخذ گردد.»[۲۴]همانگونه که ملاحظه می‌کنیم در این تعریف از بارِتبلیغ و روح پیام سخنی به میان نیامده و تنها اصوات و حرکات در تفسیر پیام ذکر گردیده است، در حالیکه الفاظ و حرکات و اصوات و اشکال در حقیقت ابزارهایی هستند که در ابلاغ پیام به کار می‌آیند. بنابراین بهتر است از ابزار فراتر رفته و به آنچه بوسیله اینها منتقل می‌گردد و منظور پیام دهنده است بعنوان «پیام=روح تبلیغ» عنایت کنیم.
حاصل آنکه پیام «چیزی است که بوسیله مبلّغ یا نهاد تبلیغی القا می‌شود» و این ممکن است بار سیاسی، اخلاقی، قضائی، اقتصادی، علمی، مکتبی، و غیر اینها را داشته باشد. همچنین ارزش و تفاوت پیام‌ها در همین عناوین نهفته است و نیز در محتوا و اهداف، انگیزه‌ها و آثار.
۱ـ۳٫ دین از محورهای اصلی تبلیغ
علیرغم تحوّل و تطوّر وسائل ارتباطی و خبررسانی و تبلیغ که در روند زمان نشیب و فراز فراوان داشته و دارد، اصل تبلیغ با اهدافی گوناگون، ثابت و همیشگی است. تاریخ جوامع انسانی، گواهی می‌دهد که تبلیغ و ارتباط فکری و اعتقادی در هیچ عصر و زمانی از هیچ جامعه‌ای حتی جوامع ساده و ابتدائی جدا نبوده است. از سوی دیگر با نگاهی کوتاه به بسیاری از ادیان می‌توان دریافت که رساندن پیام الهی به عنوان یک تکلیف مطرح است.
گرچه در تبلیغات، محورها و مفاهیم مختلف بوده است اما به طور کلی می‌توان این محورها را در دو عنوان کلی خلاصه کرد:
الف ـ عقائد و اندیش‍‍ه‌های مذهبی که بیشترین کاربرد تبلیغ را به خود اختصاص می‌داده زیرا که مذهب، اصیل‌ترین و کهن‌ترین اندیشه‌ای است که با عقل و احساس و ایمان انسان در طول تاریخ آمیخته بوده است.
ب ـ تفکرات و آرمانهای مادی، اعم از سیاسی، نظامی و اقتصادی و فرهنگی.
براساس آیات شریفه قرآن از زمانی که «آدم ابوالبشر» پا بر زمین نهاده، شریعت و دعوت بوده است و تا بعثت خاتم انبیاء که پیامبران بسیاری به ارشاد و هدایت گام نهاده‌اند. تاریخ انبیا خود ترسیم‌گر تاریخ تبلیغات است و بهتر است که بگوئیم پیامبران خود بنیانگذار تبلیغ و هدایت‌کننده آن بودند.
در عصر خاتم انبیا نیز که تبلیغ ابتدا به صورت سرّی آغاز شد با ورود حضرت به مدینه و دعوت جهانی ایشان تبلیغات، تحول تازه‌ای یافت. یکی از نویسندگان عرب در این‌باره می‌نویسد:
«با ظهور اسلام، تبلیغ وارد مرحله جدیدی شد، بدین‌گونه که تبلیغات علنی با تبلیغات سری آمیخته گشت و از حالت خودسری و نوسان به صنعت منظم تخصصی درآمد و از انحصار برخی افراد مثل حکام یا قشرها مثل سیاسیون یا تجار، خارج و به کلیه افراد شایسته و با صلاحیت در هر زمان و مکان ارتقاء یافت و از سلطه مطلق یا هرج و مرج مطلق به آزادی اندیشه و آزادی انسانیت راه گشود و ابزارهای قدیم متحول شد و در سایه تبلیغات جهانی به کل بشریت سرایت کرد. و ما دیدیم که هیئت‌های اعزامی به سوی همه امت‌ها و کشورها گسیل شدند و بر اثر این اعزام‌ها و و دیگر اب

منبع فایل کامل این پایان نامه این سایت pipaf.ir است

زارها، مشاهده کردیم که چگونه از اطراف و اکناف هیئت‌ها به سوی مکه و مدینه بسیج شدند تا خبر دین جدید را از نزدیک مشاهده کنند. آن نامه‌ها و مکاتیب در تشریح حقیقت این دین موفق شدند … حج بر مسلمین واجب گردید تا در این گردهم آئی سالانه بین المللی ارتباط توده‌ها در عالیترین سطح سازماندهی شود و معاملات صورت پذیرد. شعر متحول گردید … وسائل و ابزارهای دیگری پا به عرصه اجتماع نهاد، که سابقه نداشت مانند منبر، وقوف به عرفه و دیگر وسائل که همواره از مترقی‌ترین و مؤثرترین وسائل تبلیغ بوده و خواهند بود.»[۲۵]
اسلام به عنوان یک آیین تبلیغی، که بار هدایت بشریت را بر دوش دارد، وهیچ یک از مقاطع و لحظه‌ها را برای ابلاغ رسالت و پیام «الله» از نظر دور نداشته است، مسئولیت مسلمین را مسئولیت جهانی قلمداد کرده و می فرماید:
«کُنتُمْ خَیْرَ اُمَّهٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ تَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنکَر.»[۲۶]
«شما بهترین امتی هستید که برای انسانیت پدید آمده‌اید، امر به معروف و نهی از منکر می‌کنید.»
از این رو اصل رسالت و تبلیغ پس از رحلت پیامبر اکرم نیز بنا به مقتضیات زمان و شرایط محیط و اجتماع همچنان راه خود را پیمود، نهایت آنکه در شرایط و اوضاع سیاسی حاکم، همواره روند اصیل اسلامی پای برجای باقی نماند و دستخوش انحرافات و موانعی شد. از جمله انحرافات، بدعتها و تحریفاتی است که در عصر اموی و عباسی توسط حاکمان جائر به وجود آمد. توطئه‌های کلیسا را نیز باید در زمره موانع به حساب آورد چرا که با طرح‌های دقیق و نقشه‌های ابتکاری و حساب شده، تلاش خود را برای نفوذ در میان مسلمانان به کار بست و در این راه از دانش‌ و ابزارهای مختلف بهره جست.
۱ـ۴٫ استراتژی تبلیغ
هنگامی که از تبلیغ بعنوان «عامل انتقال و گسترش فکر، عقیده یا گرایش» سخن گفته می‌شود، بناچار از «استراتژی تبلیغ»[۲۷] سخن به میان می‌آید. زیرا مکانیسم تبلیغ بر چند عنصر اساسی مبتنی است، «فکر یا عقیده» که سنگ زیرین تبلیغات است، خط مشی و راهی که برای انتقال تفکر و اعتقاد اتخاذ می‌گردد، شیوه‌ها و ابزارها و… . بدین سان پیام دهنده پیام خود را براساس «خط مشی» اتخاذ شده و وسائل و شیوه مناسب به مخاطب یا مخاطبین منتقل می‌کند. بنابراین جایگاه استراتژی در تبلیغ مشخص است. استراتژی خط مشی است، که بر اساس مکتب‌ها و آرمانها تعیین می‌شود. مثلاً، بحث می‌کنیم که در کار تبلیغ بنابر واقع گویی، راستگوئی و امانتداری است؟ براساس تفکر «هدف وسیله را توجیه می کند» از هر شیوه و ابزار حتی دروغ و نیرنگ می‌توان کمک گرفت؟…
اینها دو استراتژی متضادند که بخودی خود پدید نیامده‌اند بلکه از ایدئولوژی‌ها و مکتب‌ها نشأت می‌گیرند و بطورکلی ریشه در دو طرز تفکر دارند. در هر حال، تبلیغات اگر چه با شیوه‌ها و ابزارها و تاکتیک‌های مختلف انجام پذیرند، اما بطور عموم متاثر از دو ایدئولوژی، مکتب و تفکر و استراتژی هستند:
نخست: تبلیغاتی که با تکیه بر حقیقت و ارزشهای اخلاقی و بمنظور روشنگری و ارشاد انجام می‌گیرند.
دوم: تبلیغاتی که بدون پایبندی به حقیقت و بدور از واقعیت و با شیوه پلتیک و ترفند به القای افکار، عقائد یا گرایشات می‌پردازند و با جنجال و آوازه‌گری همراهند. و این دو متاثر از واقعیت اجتماعی و سیاست حاکم و فلسفه و اندیشه‌های جاری بر افکار عمومی می‌باشند.
این دو نوع تبلیغ درطول زمان بوده و منحصر به برهه خاصی از زمان نیستند. اما تبلیغات در عصرهای اخیر با داشتن بعد استراتژیک حتی در کنار عملیات نظامی قرار گرفته است. عناوینی چون «جنگ سرد»،‌ «جنگ روانی» و «پروپاگاند بزرگترین عامل فشار اجتماعی» در عرف و فرهنگ ملل جهان امروز، منعکس گردیده است.
پس از جنگ جهانی اول یکی از فرماندهان عالیرتبه آلمانی گفت: «ما مقدار زیادی از بمب‌های خود را نابود می‌کنیم تا یک توپ را که در دست یک نظامی است منهدم کنیم، آیا با صرفه‌تر نیست که کاری کنیم که دست آن نظامی که بر ماشه توپ نهاده شده بلرزد و از شلیک کردن خودداری کند؟»[۲۸]
هیتلر می‌گفت: «تبلیغات یک قدرت بی‌نظیر سیاسی است.»[۲۹]
لنین نیز مانند هیتلر معتقد بود: «تبلیغات بزرگترین قدرت دولت است.»[۳۰]
کارتر رئیس جمهور اسبق آمریکا معتقد بود: «یک دلار برای تبلیغات بهتر است تا ده دلار برای تسلیحات.»[۳۱]
از اینجا معلوم می‌شود که چرا قرن بیستم را «قرن تبلیغات» نامندند و چرا بودجه‌های تبلیغی در کنار بودجه‌های نظامی رقم قابل ملاحظه‌ای را داراست؟

دسته‌ها: دانلود تحقیق و پروژه