قرآن کریم پیروی از هوای نفس را موجب فساد در زمین و آسمان می‌داند و می‌فرماید:
«وَ لَوِ اتَّبَعَ الْحَقُّ أَهْواءَهُمْ لَفَسَدَتِ السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ وَ مَنْ فِیهِنَّ بَلْ أَتَیْناهُمْ بِذِکْرِهِمْ فَهُمْ عَنْ ذِکْرِهِمْ مُعْرِضُون»[۱۳۵]
«و اگر حق از هوس‌های آن‌ها پیروى کند آسمان‌ها و زمین و تمام کسانى که در آن‌ها هستند تباه مى‏شوند، ولى ما قرآنى به آن‌ها دادیم که مایه یادآورى (و مایه شرف و حیثیت آن‌ها) است اما آنان از چنین چیزى رویگردانند.»
از منظر قرآن کریم نه‌تنها پیروی از هوای نفس مورد مذمت واقع‌شده است بلکه اطاعت و تبعیت و فرمان‌برداری از هواپرستان نیز ممنوع است قرآن کریم دراین‌باره می‌فرماید:
«وَ اصْبِرْ نَفْسَکَ مَعَ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَداهِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ وَ لا تَعْدُ عَیْناکَ عَنْهُمْ تُرِیدُ زِینَهَ الْحَیاهِ الدُّنْیا وَ لا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنا قَلْبَهُ عَنْ ذِکْرِنا وَ اتَّبَعَ هَواهُ وَ کانَ أَمْرُهُ فُرُطاً[۱۳۶]»
«باکسانی باش که پروردگار خود را صبح و عصر مى‏خوانند و تنها ذات او را مى‏طلبند، هرگز چشم‌های خود را، به خاطر زینت‌های دنیا، از آن‌ها برمگیر و از کسانى که قلبشان را از یاد خود غافل ساختیم اطاعت مکن، همان‌ها که پیروى هواى نفس کردند و کارهایشان افراطى است.»
عواقب شوم و ذلت‌بار هواپرستی در احادیث و روایات معصومین نبین شده و دشمن‌ترین دشمنان انسان از منظر اسلام هوای نفس شمرده‌شده است.
پیامبر (صلی الله علیه وآله) اکرم بالاترین جهاد را جهاد با نفس می‌داند و می‌فرماید:
«المجاهد من جاهد نفسه»
مجاهد و رزمنده کسی است که با نفس خود جهاد و مبارزه کند[۱۳۷]
امیر مؤمنان عامل وقوع فتنه‌ها را پیروی از هوای نفس می‌داند. ومی فرماید:
«انما ید وقوع الفتن اهواءتتبع واحکام تبتدع»
«آغاز پدیده آمدن فتنه هوای نفس و بدعت‌گذاری در احکام آسمانی است»[۱۳۸]
و همچنین حضرت می‌فرماید:
«اشجع الناس من غلب هواه»
«خوفناک‌ترین چیز از منظر امام علی (علیه الاسلام) هوای نفس و آرزوهای طولانی است.[۱۳۹]»
در حدیثی از حضرت موسی بن جعفر (ع) از پیامبر (صلی الله علیه وآله) خدا نقل‌شده است که آن حضرت در بازگشت سپاه اسلام از جهاد با مشرکین آنان را به جهاد اکبر دعوت کرد، اصحاب گفتند یا رسول‌الله جهاد اکبر کدام است فرمود مبارزه و هواهای نفسانی است[۱۴۰].
با توجه به آیات و روایات فراوانی که در مذمت هوای نفس واردشده است به این حقیقت پی می‌بریم که هوای پرستی مشاء و ریشه جمیع انحرافات و از زیان‌بارترین لغزش‌ها و موجب وقوع انسان در مهلکات و فتنه‌هاست زیراکسانی که خودمحور و تابع هواهای نفسانی خویش‌اند هر جا که دین دستورات انبیاء و اوصیاء با منافع آنان سازگار نباشد به تکذیب و مقابله حتی به مقاتله با حق محوران برمی‌خیزند.
قرآن کریم اوصاف خودمحوران را چنین ترسیم می‌کند می‌فرماید:
«لَقَدْ أَخَذْنا مِیثاقَ بَنِی إِسْرائِیلَ وَ أَرْسَلْنا إِلَیْهِمْ رُسُلاً کُلَّما جاءَهُمْ رَسُولٌ بِما لا تَهْوى‏ أَنْفُسُهُمْ فَرِیقاً کَذَّبُوا وَ فَرِیقاً یَقْتُلُونَ »
«ما از بنی‌اسرائیل پیمان گرفتیم و رسولانى به‌سوی آن‌ها فرستادیم (ولى) هر زمان پیامبرى برخلاف هوس‌ها و تمایلات آن‌ها مى‏آمد عده‏اى را تکذیب مى‏کردند و جمعى را مى‏کشتند.»[۱۴۱]
شهید مطهری (ره) یکی از ریشه‌های خطا را از نگاه قرآن کریم پیروی از هوای نفس و تمایلات نفسانی معرفی می‌کند و می‌فرماید: در هر مسئله‌ای تا انسان خود را از شر اغراض بی‌طرف نکند نمی‌تواند صحیح فکر کند یعنی عقل در محیطی می‌تواند درست عمل کند که هوای نفس در کار نباشد.[۱۴۲]
چنانچه قبلاً اشاره شد هواپرستی قدرت تشخیص انسان را سلب می‌کند و مانع درک حقایق و ازجمله شناخت حق از باطل می‌شود انسان را به خسران ابدی گرفتار می‌کند.
با نگاهی گذرا به حوادث تلخ دوران صدر اسلام و بیعت شکنی آنان درمی‌یابیم که پیمان‌شکنان جمل و به تعبیر امیرالمومنین لشکریان یک زن و پیروان حیوان (شتر عایشه) هرچند بسیاری از آنان خصوصاً رهبران آنان از اصحاب پیامبر (صلی الله علیه وآله) بودند لکن براثر غلبه خودخواهی و هوای نفس، جامعه اسلامی و حکومت نوپای علوی (ع) را درگیر فتنه، آشوب و جنگ داخلی نمودند.
۲ دنیاطلبی و دنیاگرایی
از منظر اسلام ریشه گسترش جرم و بزرگ‌ترین عامل از عوامل انحراف و گمراهی و فرورفتن در منجلاب گناه و نافرمانی، محبت و دنیاپرستی است و ازآنجاکه ریشه و اساس بسیاری از لغزش‌ها و انحرافات دنیاپرستی است در آیات فراوانی از قرآن کریم مورد مذمت و نکوهش قرارگرفته است.
قرآن کریم دلیل ارتداد و روی‌گردانی از دین را دنیاپرستی و ترجیح دادن زندگی دنیا بر آخرت می‌داند.
«ذلِکَ بِأَنَّهُمُ اسْتَحَبُّوا الْحَیاهَ الدُّنْیا عَلَى الْآخِرَهِ وَ أَنَّ اللَّهَ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الْکافِرِینَ»
«این به خاطر آن است که زندگى دنیا (و پست) را بر آخرت ترجیح دادند و خداوند افراد بى‏ایمان (و لجوج) را هدایت نمى‏کند»[۱۴۳]
امیرمومنان علی (علیه الاسلام) دنیا را عامل کوری وکری گنگی و ذلت معرفی می‌کند و به یکی از یاران خود سارش نمود«دنیا را به دور انداز زیرا دوستی
دنیا کور و کر کند ولال نماید و مردم را خوار کند.»[۱۴۴]
از امام صادق (ع) روایت‌شده است که خداوند در مناجات به موسی بن عمران فرمود:
«واعلم ان کا فتنه بدءها حب الدنیا»
«بدان آغاز هر فتنه‌ای دوستی دنیا است.[۱۴۵]»
تردیدی نیست آنچه در مفاهیم اسلام و آموزه‌های دینی از آن مذمت شده است و مذموم است دنیاپرستی و دنیاگرایی است که هدف و غایت آن دنیا باشد ولی اگر دنیا وسیله و ابزاری برای نیل به عالم آخرت و رسیدن به لقاء الهی باشد و به تعبیر پیامبر (صلی الله علیه وآله) مزرعه و گشت زار آخرت باشد نه‌تنها مذموم نیست بلکه مورد سفارش و توصیه اسلام است زیرا اسلام همان‌طور که به نیازهای معنوی بشر نظر دارد از نیازهای مادی او نیز غافل نبوده است.
در یک تقسیم‌بندی می‌توان دنیاطلبی و دنیاگرایی را به دو قسمت تقسیم نمود:
الف) مال و ثروت

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.