الهام از آیه «وَ لَقَدْ آتَیْنا داوُدَ مِنَّا فَضْلاً یا جِبالُ أَوِّبی‏ مَعَهُ وَ الطَّیْرَ وَ أَلَنَّا لَهُ الْحَدیدَ»، (و به راستی از خود به داود بخششی [و موهبتی] ارزانی داشتیم [و گفتیم] ای کوه‌ها و ای مرغان با او [در تسبیح] همنوایی کنید؛ و آهن را برای او نرم گردانیدیم.)، (سبأ، ۱۰). مولانا ضمن اشاره به آیه مذکور آن را برای بیان مقصود خود استفاده کرده است و می‌گوید همراه سلیمان، قدم در دریاى روح بگذار و سیروسلوک معنوى را آغاز کن تا آب دریا براى تو همچون حضرت داود، صد نوع زره بسازد.
۴-۳-۳ بینامتنیت ضمنی قرآن کریم و دفتر سوم مثنوی معنوی
خـورد آن چنـدان عصــا و حبــل را
حـلـق بـخشـیـد او عصـای عـدل را
(۳/۳۷)
اقتباس از آیات «وَ أَوْحَیْنا إِلى‏ مُوسى‏ أَنْ أَلْقِ عَصاکَ فَإِذا هِیَ تَلْقَفُ ما یَأْفِکُونَ »، (و [ما] به موسی وحی کردیم که عصایت را بینداز؛ [انداخت و اژدها شد] و ناگهان بر ساخته‌هایشان را فرو می‌بلعید.)، (اعراف، ۱۱۷) و «فَأَلْقَى مُوسَى عَصَاهُ فَإِذَا هِیَ تَلْقَفُ مَا یَأْفِکُونَ»، (سپس موسی عصایش را درانداخت [که اژدها شد] و ناگهان برساخته‌هایشان را فروبلعید.)، (شعراء، ۴۶). مولانا با اشاره به داستان حضرت موسی مباحث عرفانی را بیان می‌کند ومی‌گوید کار عشق تبدیل است و این تبدیل به واسطه‌ی حق است و حق به همین واسطه عصای موسی را تبدیل به اژدها کرد.

مـوسیــی فـرعــون را زیــر و زبــر
ورنـه کـی کـردی به یک چوبی هنـر
نوح شـرق و غـرب را غرقاب خـود
ور نـه کی کـردی بـه یـک نفرین بـد
جـمـلـه شـهـرستـانشـان را بـی‌مـراد
بــرنکنــدی یـک دعــای لــوط راد
دجـلــه‌ی آب سیــه‌رو بیــن نشــان
گشت شهرستـان چـون فــردوسشان
(۳/۸۵-۸۸)
بیت اول الهام از آیات «فَأَوْحَیْنا إِلى‏ مُوسى‏ أَنِ اضْرِبْ بِعَصاکَ الْبَحْرَ فَانْفَلَقَ فَکانَ کُلُّ فِرْقٍ کَالطَّوْدِ الْعَظیمِ. و أَزلفنا ثَمَّ الآخَرین. وَ أَنْجَیْنا مُوسى‏ وَ مَنْ مَعَهُ أَجْمَعینَ. ثُمَّ أَغْرَقْنَا الْآخَرینَ»، (سپس به موسی وحی کردیم که با عصایت به دریا بزن، آنگاه [دریا] بشکافت و هر پاره‌ای از آن همچون کوهی بزرگ بود و دیگران را به آنجا نزدیک کردیم. و موسى و همراهانش، همگیشان را رهانیدیم‏. سپس دیگران را غرقه ساختیم‏.)، (شعراء، ۶۳-۶۶).
بیت دوم الهام از آیه «وَ قالَ نُوحٌ رَبِّ لا تَذَرْ عَلَى الْأَرْضِ مِنَ الْکافِرینَ دَیَّاراً»، (و نوح گفت پروردگارا بر روی زمین از کافران دیّاری باقی مگذار.)، (نوح، ۲۶).
بیت سوم و چهارم الهام از آیات «رَبِّ نَجِّنی‏ وَ أَهْلی‏ مِمَّا یَعْمَلُونَ»، (پروردگارا مرا و خانواده‌ام را از شرّ کاری که می‌کنند رهایی ده.)، (شعراء، ۱۶۹) و «ثُمَّ دَمَّرْنَا الْآخَرینَ. وَ أَمْطَرْنا عَلَیْهِمْ مَطَراً فَساءَ مَطَرُ الْمُنْذَرینَ»، سپس دیگران را نابود کردیم. و بر آنان بارانی [از سنگ] باریدیم، بارانِ [بلای] هشداریافتگان چه بد است.)، (شعراء، ۱۷۲-۱۷۳) و«فَلَمَّا جاءَ أَمْرُنا جَعَلْنا عالِیَها سافِلَها وَ أَمْطَرْنا عَلَیْها حِجارَهً مِنْ سِجِّیلٍ مَنْضُودٍ»، (چون فرمان ما دررسید آن را زیر و زبر کردیم و بر آن سنگ‌پاره‌ایی از سنگ-گل پیاپی فروباریدیم.)، (هود، ۸۲) و نیز (حجر، ۷۴). مولانا در بیان وحدت حقیقت انبیا و اولیا این ابیات را که به صورت ضمنی آیات مذکور اشاره می‌کنند، می‌آورد.

نـه بـه سنــگ و بـه چـوب و نـه لُبَـد
وان عـمــارت کــردن گــور و لحـد
(۳/۱۳۰)
اشاره لفظی به آیه «یَقُولُ أَهْلَکْتُ مالاً لُبَداً»، (گوید مالی فراوان [در راه مبارزه با پیامبر] بر باد دادم.)، (بلد، ۶). مولانا در این بیت تنها اشاره لفظی به آیه دارد.

چـوب رد بــاشـد جـزای هـر دغــا
اخْـسَـــؤُا آیـــد جـــواب آن دعــا
(۳/۱۷۰)
اقتباس از آیه «قالَ اخْسَؤُا فیها وَ لا تُکَلِّمُونِ»، (گوید در آن گم شوید، و با من سخن مگویید.)، (مؤمنون، ۱۰۸). مولانا با استفاده از لفظ «اخْسَؤُا» که یک واژه‌ی قرآنی است در این بیت می‌گوید خطاب «دور شوید» در پاسخ دعایى است که از زبان بددلان برمى‌آید؛ پاداش هر حیله و ترفندى چوب ردّ است.

تــا بـکـرد او دعـوی عــزّ و جــلال
داد مـر فـرعـون را صد مـلـک و مال
تـا ننـالــد ســوی حــق آن بد گهـر
در هـمـه عـمـرش ندیــد او دردسـر
حــق نـدادش درد و رنج و انــدهـان
داد او را جملـه مـلـک ایــن جهــان
(۳/۲۰۰-۲۰۳)

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.