روشهای ارزیابی عملکرد

دانلود پایان نامه

2-21- مقدمه
با شکلگیری مبحث جدایی مالکیت از مدیریت و ایجاد یک تضاد منافع عظیم بین مالکان و مدیران، ارزیابی عملکرد شرکتها و مدیران و رهبران آنها از موضوعات مورد توجه اقشار مختلف مثل اعتباردهندگان، مالکان، دولت و حتی مدیران میباشد. ایجاد ارزش و افزایش ثروت سهامداران در بلندمدت از جمله مهمترین اهداف شرکتها به شمار میرود و افزایش ثروت تنها در نتیجه عملکرد مطلوب حاصل خواهد شد. مسلماً هدف سرمایهگذاران از سرمایهگذاری در یک شرکت کسب بازدهی متناسب با سرمایهگذاریشان میباشد. اگر شرکت یا سازمان در ایجاد ارزش، موفق باشد نه تنها سرمایهگذاران و افراد داخلی شرکتها بلکه در سطح وسیعتر، جامعه از این ایجاد ارزش منتفع خواهد شد.
سرمایهگذاران همواره ارزیابی عملکرد شرکتها را به منظور شناسایی فرصتهای مطلوب سرمایهگذاری مدنظر قرار میدهند. آنچه که سهامداران را به سرمایهگذاری پساندازهایشان در فعالیت خاصی سوق میدهد، عملکرد مطلوب آن صنعت است، که در نتیجه، افزایش ارزش شرکت و نهایتاً افزایش ثروت سهامداران را در بر خواهد داشت. دستیابی به عملکرد بهینه در شرکتها نیز مسلماً در گرو مدیریت آنها خواهد بود در نتیجه سهامداران میتوانند مطمئن باشند در صورتی که محرکهای لازم به مدیران داده شود و کنترل داشته باشند، تصمیمات مطلوبی را در جهت حداکثر کردن ثروت سهامداران اتخاذ خواهند کرد. اما در نهایت توجه به این نکته ضروری است که سهامداران با انتخاب معیار مناسب ارزیابی عملکرد، که در نهایت مبنای تعیین پاداش مدیران قرار میگیرد، علاوه بر اتخاذ تصمیمات سرمایهگذاری بهتر، میتوانند با جهت بخشی به منافع مدیران در راستای منافع خود، بهتر و سریعتر به اهدافشان دست یابند. امروزه یکی از مهمترین مسایل مالی شرکتها، اندازهگیری عملکرد آنهاست. این که شرکتها تا چه اندازه در بالا بردن منافع سهامداران خود کوشیدهاند، بانکها و مؤسسات اعتباری در اعطای تسهیلات به شرکتها چه شاخصهایی را در نظر میگیرند، مالکان شرکتها در پرداخت پاداش به مدیران چه ابعادی را در نظر میگیرند و در نهایت این که مراجع دولتی با توجه به الزامات قانونی در ارتباط با شرکتها به چه نکاتی توجه میکنند را میتوان با روشهای ارزیابی عملکرد شرکتها پاسخ داد. ارزیابی عملکرد شرکت یک ضرورت است و برای انجام آن باید از معیارهای پذیرفته شدهای استفاده شود که تا حد امکان، جنبههای متفاوت از لحاظ محدودیت در فعالیتها و امکان بهرهمندی از امکانات را مورد توجه قرار دهد (رهنمای رودپشتی و محمودی، 1388).
2-22- سنجش عملکرد
سنجش عملکرد در فرآیند تصمیمگیری با توجه به توسعه و اهمیت نقش بازار سرمایه از مهمترین موضوعات حوزه مالی و اقتصادی است، بنابراین کارکرد معیارهای مالی و اقتصادی جهت ارزیابی عملکرد بنگاهها یک ضرورت به شمار میآید. از مهمترین اهداف بنگاههای اقتصادی، کسب سود در کوتاهمدت و افزایش ثروت اقتصادی مالکان در بلندمدت است. این مهم با اتخاذ تصمیم منطقی در فرآیند سرمایهگذاری امکانپذیر میشود. اتخاذ تصمیمات منطقی رابطۀ مستقیم با ارزیابی عملکرد بنگاه اقتصادی دارد و ارزیابی عملکرد بنگاههای اقتصادی نیز نیازمند شناخت معیارها و شاخصها است که در دو مجموعه شاخصهای مالی و غیرمالی طبقهبندی میشوند. معیارهای مالی سنجش عملکرد به دلیل برخورداری از ویژگیهایی نظیر کمّی بودن، عملی بودن، عینی بودن و ملموس بودن آن نسبت به معیارهای غیر مالی ارجحیت دارد.
2-23- عملکرد مالی و روشهای ارزیابی عملکرد
عملکرد مالی واحد تجاری در برگیرنده بازده حاصل از منابع تحت کنترل واحد تجاری است. اطّلاعات دربارۀ عملکرد مالی در صورت سود و زیان و صورت سود و زیان جامع ارائه میشود.
روشهای مختلفی از جهات متفاوت برای ارزیابی عملکرد وجود دارد ولی آنچه بیشتر مد نظر است بعد مالی است. روشهای ارزیابی عملکرد را از بعد مالی به چهار دسته ذیل تقسیم میکنند (انواری رستمی و همکاران، 1383).
الف- روشهایی که در آنها از اطّلاعات حسابداری برای ارزیابی عملکرد استفاده میشود و همان نسبتهای مالی همچون ROA و ROE و … هستند.
یکی از پیامدهای سیر تحول حسابداری استفاده از نسبتهای مالی جهت ارزیابی عملکرد و تجزیه و تحلیل صورتهای مالی است که پیدایش آنها به اواخر قرن نوزدهم میلادی برمیگردد. اطّلاعات حسابداری مهمترین بخش اطّلاعاتی در یک ارزیابی عملکرد به حساب میآید و در تمامی معیارها و مبانی یک اصل اساسی و انکارناپذیر است. یکی از انواع تجزیه و تحلیلها نسبتهای مالی است که خود نوعی معیار ارزیابی عملکرد میباشد و بنیان آن به طور کامل به صورتهای مالی شامل ترازنامه، صورت سود وزیان و صورت گردش وجوه نقد بستگی دارد (عبدالهی نژاد، 1376).
ب- روشهایی که ترکیبی از اطّلاعات حسابداری و بازار را برای ارزیابی عملکرد مورد استفاده قرار میدهند، مانند نسخههای مختلف نسبت Q توبین و یا نسبت P/E.
کلیه نسبتهایی که به نسبتهای ارزشیابی مشهور هستند در این دسته قرار دارند. این نسبتها با ترکیب معقول ریسک و بازده از طریق اطّلاعات بازار و نیز ترکیب آن با اطّلاعات حسابداری مبنای ارزشیابی مناسبی جهت ارزیابی عملکرد شرکتها را فراهم میآورند. برخی از این نسبتها عبارتند از: نسبت قیمت به سود هر سهم، نسبت قیمت به ارزش دفتری سهام و نسبت Q توبین (صالحی، 1380).
مزایای Q توبین
1) سادگی در فهم برای استفادهکنندگان و تحلیلگران مالی.
2) سهولت دسترسی به اطّلاعات مورد نیاز برای محاسبه به شرط اینکه مدل Q ساده باشد.
3) در ایران به خاطر عدم وجود اوراق قرضه و سهام ممتاز منتشره توسط شرکتها، محاسبه سادهتر نیز میباشد.
4) معیاری است که بیشتر مبتنی بر اطّلاعات بازار است، بنابراین نقاط ضعف معیارهای مبتنی بر سود حسابداری را ندارد (همان منبع).
معایب Q توبین
1) محاسبه ارزش جایگزینی داراییهای شرکت مشکل است.
2) تعیین ارزش بازار سهام شرکتهایی که عضو سازمان بورس اوراق بهادار نیستند و یا سهام شرکتهایی که عضو سازمان هستند ولی خرید و فروش نمیشوند، مشکل است.
3) در مخرج کسر داراییهای نامشهود در نظر گرفته نمیشود، بنابراین عملکرد شرکتی که سرمایهگذاری زیادی در داراییهای نامشهود کرده است، اغراق آمیز میباشد (همان منبع).
ج- نسبتهایی که با استفاده از دادههای مدیریت مالی مورد استفاده قرار میگیرند مانند بازدهی هر سهم و بازده اضافی هر سهم.
با نگاهی کلی و اجمالی به سهامدارانی که در سهام شرکتهای مختلف سرمایهگذاری میکنند در خواهیم یافت که دو نوع سود مورد انتظار برای سهامداران قابل لحاظ است یکی سود نقدی که توسط شرکت سرمایهپذیر پرداخت میگردد و دیگری سود ناشی از افزایش ارزش سهام است که ناشی از تغییرات قیمت به سبب عوامل مختلفی همچون سود باقیمانده، افزایش تقاضا بر عرضه، مسائل اقتصادی و سیاسی و … میباشد.
بازده سهام به صورت زیر قابل محاسبه است:
(2-2) بازده تغییرات قیمت سهام+ بازده نقدی سهام= بازده سهام