پایان نامه با واژه های کلیدی دوره قاجار، دوره قاجاریه، معماری سنتی، فضاهای داخلی

دانلود پایان نامه

از حوض اصلی به حوض های کوچکتر می ریزد و سرریز آن در جویهای دیگری همسو با شیب طبیعی باغ روان می شود تا سرانجام از باغ خارج شود.
در طراحی باغ های ایرانی- اسلامی برای اینکه آب باید بسیار پاک و تمیزتر از معمول به نظر آید و از سوی دیگر به دلیل آنکه در هوای گرم تابستان گیاهان و جانوران تک سلولی و پرسلولی که سریع رشد می کنند، آب را آلوده و کدر نکنند حتما آب باید به صورت مداوم در حال حرکت نگه داشته شود زیرا تمیزی و درخشندگی آب خود نوعی خنکی و شعف را به بیننده القاء می کند. حوض ها جزء عناصر اصلی الگوی باغ ایرانی هستند که اغلب لبریز از آب می باشند زیرا معمولا آنها در بالاتر از سطح زمین احداث می گردند. آب با فشار خود از لبه های حوضها به محوطه هم سطح زمین می ریزد و از آنجا در مسیرهای مشخص شده جاری می شود. شکل اولیه حوضها در باغ های ایرانی به شکل حوضهایی با آبهای روان، از یکی به دیگری بوده است.
پیش از اسلام و اوایل اسلام استخرها گرد بودند ولی بعدها به کار نمی رفتند. حوض را هیچ وقت بیضی شکل نمی ساختند و اعتقاد بر این بود که آب در حوض بیضی زودتر گندیده می شود. بعدها این حوضها یک شکل هندسی و منظم و ساده ار شش ضلعی تا دوازده ضلعی به خود گرفتند. معمولا در اغلب جاها از شکل هشت ضلعی استفاده می کردند. حوضهای هشت ضلعی گاهی اوقات به صورت هشت و نیم هشت و نگینی یا کشکولی ساخته می شدند.
از دوره قاجاریه از شکلهای بیگانه مثل شکل صلیبی و بیضی در ساخت حوضها استفاده شده است. همچنین در بعضی از باغ ها مثل فین کاشان، حوضخانه هایی ساخته اند. حوضخانه ها طرحهای مختلفی دارند و در شکلهای هشت گوش یا هشت و نیم هشت و یا مربع کامل ساخته شده اند.7

تصویر 9 – کانال های آبیاری و حوضچه تقسیم آب باغ پاسارگاد در دوره هخامنشیان که توسط دیوید آستروناخ (انگلیسی) در حدود سال 1960 میلادی کشف شده است.

2-7-9 نهرهای بهشتی
نقطه ی اوج تصویری که از بهشت در قرآن اشاره شده (جناب تجری من تحتها الانهار) می باشد و به معنی بوستانهایی است که از زیر درختان و قصرهای آن جویهای آب جاری است. این ترکیب کلامی در 35 آیه از قرآن کریم به کار رفته است و در آیه دیگری سخن از چهار نوع نهر رفته است، مثل آن بهشتی که به مردم با تقوی وعده اش را داده اند این است که در آن نهرهایی از آب تازه و نمانده (انهار من ماءغیر آسن) و نهرهایی از شیر که طعمش تغییر نمی کند (انهار من لبن لم یتغیر طعمه) و نهرهایی از عسل خالص (انهار من عسل مصفی) است و ایشان همیشه در آن خواهند بود.
کلمه غرف جمع غرفه به معنای خانه بسیار زیبایی است که در بلندی قرار دارد. در اکثر باغ های ایرانی جوی آب از طبقه زیرین کوشک سرچشمه می گیرد و پس از ریختن به حوض جلوی عمارت در کل باغ جاری می شود. کلمه کوثر را در آیه انا اعطیناک الکوثر (سوره کوثر آیه 1) بعضی از مفسرین به معنای نهری در بهشت (حوض خاص رسول خدا (ص) در بهشت یا صحرای محشر) گرفته اند. نهر (یا حوض) کوثر چنانکه در بعضی روایات آمده از زیر عرش جریان دارد و مبدأ و نهایت آن بی پایان و نامحدود است و هرکس به اندازه ظرفیت ذهن صاف و پاکش از آن دریافت و بهره ای دارد8.
بعدها عنصر فواره که آب را با فشار به بالا می پاشید و در ضمن باعث خنک شدن بیشتر هوا نیز می شد وارد طرح های اینگونه باغ ها شده است. برای به وجود آوردن فواره ها گاهی یک مخزن آب را در ارتفاع می ساختند تا از فشار حاصل از اختلاف ارتفاع برای حرکت آب و نیز به جریان انداختن فواره ها استفاده کنند. معمار باغساز بازیهای غریبی با آب انجام می داده است.

تصویر 10 – چند نمونه از حوض های ایرانی
وجود آب نماها و استخرها در باغ های قدیمی ایران یکی از ضروری ترین عناصر ایجاد باغ بوده و استخر غالبا عمیق و دارای چندین فواره بوده است، از جمله استخر باغ بزرگ هزار جریب که در دوره صفویه در اصفهان احداث شده پانصد فواره داشته است. باغ ها را معمولا در زمینهای شیبدار احداث می کردند، در نتیجه با ایجاد پلکان در مسیر آبشارها جریان ملایم آب تند و پرسرو صدا می شده است که از این جمله می توان از باغ قدمگاه نیشابور یاد کرد.
برای ایجاد محیطی آرام و خنک و پرسایه، چاره ای جز احداث جوی های آب در طول تمام باغ نمی باشد که معمولا تقاطع این جویها به حوضچه تبدیل می گردد. این جویها غالبا از حوض خانه عمارت باغ آغاز و در فاصله ای منظم با استفاده از شیب طبیعی زمین با تکرار آبشارها به داخل حوضچه ها روان می گردد. آبنما که از ضروری ترین عناصر ایجاد باغ است بیشتر در مقابل عمارت اصلی باغ احداث می شود. تصویر بنا و درختان و انعکاس آن در آب حوض مرکزی اصلی همواره مورد پسند و توجه ایرانیان بوده است. صدای فواره های گوناگون باغ های ایرانی ضمن اینکه طرح و حجم آنها فضای باغ را شکل می دهند شنیدنی است. نوع بیرون آمدن آب از فواره ها با نوع اروپایی آن متفاوت است و نوع پرتاب شدن به بیرون از آرامش و ارتفاع کمتر و زیبایی خاصی برخوردار است. به ویژه آنکه در هر حرکت آب در جویها، فواره ها و آب شیبها زمزمه خاصی از صدای آب به گوش انسان می رسد. نمونه بسیار خوب در این مورد باغ فین کاشان است که در هر گوشه و هرگذر این باغ، آب با صدایی خاص به گوش می رسد. هریک از این صداها به نوعی انسان را آرام و سرگرم می کند. نوع صدای آب در آب شیب ها یا «شله» باغ ایرانی با صدای پرتلاطم آبشار باغ های ژاپنی فرق می کند و از آرامش بیشتری برخ
وردار است.
در کف آب نماها و بیشتر جاهایی که آب فرو میریخت غالبا تخته سنگی با تراش سینه کبکی9 و با طرحهای مختلف کار می گذاشتند که موج آب را زیبا جلوه دهد. آب نمایه به جویهایی گفته می شده است که برای منظر دادن به آب و جبران خشکی مناطق مورد استفاده قرار می گرفت. عمق این جویها حدود سی سانتی متر و عرض آنها در حدود 80 سانتی متر بوده است. آب نماها فواره هایی داشته اند که در فواصلی آب را به داخل آب نما می ریخته اند. این قسمت (آب نما) معمولا سنگی بوده ولی در باغ فین از کاشی ساخته شده است. به فواره های بزرگ شرن یا شلن می گفتند (شاریدن یعنی از بالا ریختن). از دیگر چیزهای ساخته شده برای جلوه دادن آب یکی آب گردان و یکی هم آبشار بوده است. در کاخ هشت بهشت اصفهان آب از اشکوب بالای ساختمان بر روی کاشی های طبقه هم کف می ریخته است.ددر دوره قاجاریه هم، چنین آبشارهایی را میساختند. در چشمه عمارت بهشهر برای بالا بردن آب از مکینه (تلمبه) استفاده می کردند. در جلوی کوشک اصلی باغ ها معمولا یک استخر به شکل مربع یا مستطیل وجود داشته است.
پیش از اسلام و اوایل اسلام استخرها گرد بودند ولی بعدها به کار نمی رفتند. حوض را هیچ وقت بیضی شکل نمی ساختند و اعتقاد بر این بود که آب در حوض بیضی زودتر گندیده می شود. بعدها این حوضها یک شکل هندسی و منظم و ساده ار شش ضلعی تا دوازده ضلعی به خود گرفتند. معمولا در اغلب جاها از شکل هشت ضلعی استفاده می کردند. حوضهای هشت ضلعی گاهی اوقات به صورت هشت و نیم هشت و نگینی یا کشکولی ساخته می شدند.
از دوره قاجاریه از شکلهای بیگانه مثل شکل صلیبی و بیضی در ساخت حوضها استفاده شده است. همچنین در بعضی از باغ ها مثل فین کاشان، حوضخانه هایی ساخته اند. حوضخانه ها طرحهای مختلفی دارند و در شکلهای هشت گوش یا هشت و نیم هشت و یا مربع کامل ساخته شده اند.10

فصل سوم

نمونه های موردی
( آثار حسن فتحی- عبدالواحد الوکیل- چارلز بوکارا- الی مویال )

مقدمه:
از دوره قاجاریه در ایران معماری غربی و اروپایی وارد ایران شده و رفته رفته معماری اصیل و شکوهمند ایرانی- اسلامی رو به انحطاط و زوال گذاشت. بطوریکه امروزه معماری ای که به نام ایرانی- اسلامی میشناختیم را باید در آثار به جا مانده از گذشته و بناهای تاریخی کشور جستجو نمود. متاسفانه این زوال و نابودی امروزه با ساخت و ساز نماهای کاملا غربی و اکثرا به شیوه کلاسیک اروپا همچنان ادامه دارد. امروزه با بحران جدیدی در عرصه معماری کشور با عنوان «بی هویتی معماری» روبه رو هستیم. این بحران تا به آنجا پیش رفته است که در این بخش پژوهش با عنوان «نمونه های موردی» تقریبا اثری در داخل کشور در سالهای اخیر موجود نمیباشد که بتوان بر شمرد. اگر چه تعداد بسیار اندکی از معماران روشن فکر ایرانی سعی بر آن دارند که عناصری را از گذشته ایران زمین در معماری امروز احیا نمایند منتها این تلاش تنها در نمای ساختمان جلوه می کند و در واقع تنها پوسته ساختمان را شامل می شود.
آنچه از معماری سنتی و اقلیمی ایران به جا مانده میراثی عظیم است که معماران بین المللی در سطح دنیا بیش از دو دهه است که از آن در حوزه معماری پایدار استفاده می کنند. بادگیرهایی که در معماری سنتی کاشان دیده می شود امروزه در برجهای بلند دنیا به عنوان سیستم تهویه استفاده می شود. بنا براین می توان نتیجه گرفت که امروزه ساخت و ساز معماری بومی و بهره گیری از عناصر سنتی امری ضروری می نماید.
در کشورهای مسلمان نشین دیگر که شامل معماری اسلامی هستند تلاش معماران چشمگیر تر و نمونه های موردی شایان توجهی وجود دارد. بخصوص در کشورهای مصر- عربستان- کویت و.. احیای شیوه های گذشته معماری و استفاده از عناصر اسلامی در بناهای مسکونی پیشرفت روز افزون قابل توجهی داشته است. از جمله معماران بنام در این زمینه می توان به : حسن فتحی ( معمار ایرانی الاصل مصری)- عبدالواحد الوکیل- عبدالرحیم سیجلماسی- ویلیام ویلیس- الی مویال- جعفر توکان و… اشاره نمود. در ادامه نگرشی بر مهمترین آثار برخی از معماران یاد شده خواهیم داشت.

3-1 حسن فتحی
این معمار ایرانی الاصل در دانشگاه قاهره آغاز به کار کرد و رییس مدرسه معماری دانشگاه این شهر بود. همواره تلاش می کرد تا شیوه ساختمان سازی سنتی فراموش شده را به ویژه در مناطق روستایی مصر که مراحل اولیه توسعه را طی می کردند به روش بازسازی مجددا احیا کند. وی کاربری روش های پر هزینه وارداتی را صرفا هنگامی بکار می برد که از راه حل های شیوه های سنتی ثمر بخش تر می نمود. از این رو الگویی ارایه داد که در سطح جهانی مورد قبول قرار گرفت.

تصویر 11 – حسن فتحی
یکی از مشهورترین کارهای او «روستای قرنه جدید» در نزدیک اقصر است که تماما از خشت خام ساخته شده است. حسن فتحی مسول تهیه طرحی جهت جابه جایی روستای قرنه از طرف اداره باستان شناسی قاهره می شود. در این جابه جایی فتحی از شیوه های قدیمی ساخت و ساز بهره گرفت.
«پروژه روستای گورنا » شناخته شده ترین پروژه حسن فتحی می باشد. در واقع این پروژه نتیجه عملی از انتقاد او به ساختمان سازی مدرن و سبک بین الملل بود. او از خشت خام برای معماری خانه های روستایی و از حیاط محصور بام طاقی شکل در طراحی آن بهره گرفت.

تصویر 12 – نماهایی از پروژه روستای گورنا

تصویر 13 – نماهایی از پروژه روستای قرنه جدید

3-2 عبدالواحد الوکیل
این معمار مصری یکی از چهره های شناخته شده در احیای شیوه های سنتی در سطح جهانی می باشد. در تمامی عرصه های معماری بخصوص در خانه و مسجد سازی فعالیت چشمگیری داشته است.او با طراحی خانه« halawa house » در 1980 در لندن برنده جایزه معماری آقا خان گردید.

تصویر 14 – عبدالواحد الوکیل
از معروفترین کارهای او می توان به « قصر آل سلیمان » در جده عربستان سعودی- « خانه حمدی» در کاریو و مساجد بیشماری اشاره نمود.

3-2-1 خانه حمدی « hamdy house» جده- عربستان سعودی
این خانه در ابعاد 10 در 13 متر زیربنایی حدود 120 متر مربع دارد. و حیاط آن حدود 30 متر مربع می باشد.

تصویر 15 – نمایی از خانه حمدی

تصویر 16 – پلان خانه حمدی

تصویر 17 – برش خانه حمدی

تصویر 18 – فضاهای داخلی خانه حمدی

3-2-2 قصر آل سلیمان « al sulaiman palace » کاریو

تصویر 19 – قصر آل سلیمان

تصویر 20 –پلان قصر آل سلیمان

تصویر 21 – فضای خارجی قصر آل سلیمان

تصویر 22 – فضاهای داخلی قصر آل سلیمان
3-3 چارلز بوکارا
این معمار فرانسوی الاصل که در مراکش زندگی می کند یکی از چهره های شناخته شده در طراحی معماری به شیوه سنتی و بومی می باشد. بیشتر فعالیت های این معمار در مراکش بوده است. یکی از معروفترین کارهای او طراحی «خانه عبطان » در مراکش می باشد که در زیر نگرشی بر آن خواهیم داشت.

تصویر 23 – چارلز بوکارا
خانه عبطان « abtan house » مراکش

تصویر 24 – خانه عبطان

تصویر 25 – پلان خانه عبطان

تصویر 26 – فضای خارجی خانه عبطان

تصویر 27 – فضای داخلی خانه عبطان

3-4 الی مویال
این معمار مراکشی در دانشکده هنرهای زیبای پاریس تحصصیل کرده و یکی دیگر از معماران فعال در عرصه طراحی بومی- سنتی می باشد. یکی از معروفترین آثار او طراحی خانه«foissac house» بوده است.

تصویر 28 – الی مویال

تصویر 29 – فضای داخلی الی مویال

تصویر 30 – فضای خارجی الی مویال

تصویر 31 – نمای داخلی الی مویال

تصویر 32 – نمای خارجی الی مویال

تصویر 33 – نمایی از سقف الی مویال
فصل چهارم

مطالعات اقلیمی

(مطالعات عمومی شهر تهران- بررسی های اقلیمی و مکان یابی )

دیدگاهتان را بنویسید