پایان نامه جرایم زیست محیطی//جرایم زیست محیطی

بررسي تاريخ صدر اسلام نشان مي‌دهد كه پيامير اسلام (ص) شخصاً امور حسبه را به عهده داشتند و وظايف محتسب را انجام مي‌دادند كه به عنوان نمونه به ذكر چند روايت بسنده مي‌كنيم:

«از امام محمد باقر (ع) نقل شده است كه روزي رسول خدا (ص) در بازار مدينه گندمي‌را ديد به فروشنده آن فرمود: تو خائن و متقلب بر مسلمانان هستي.»[1]

در روايت ديگري نقل شده است كه حضرت به گندم فروشي برخورد، كه گندم هايي را براي فروش عرضه كرده است. چون دست خود را در گندم ها فرو برد ملاحظه كرد كه گندم هاي زيرين خيس و مرطوب است، پس خطاب به آن مرد فرمود: هر كس تقلب كند از ما نيست.»[2]

علاوه بر اين پيامبر اسلام (ص) در برخي موارد اشخاصي را براي انجام وظايف حسبه مشخص مي‌كردند به عنوان مثال پس از فتح مكه، آن حضرت سعيد بن سعيد بن عاص را به نظارت در امور بازار و كسب و كار بازاريان مكه گماشتند.[3]

حضرت علي (ع) نيز شخصاً نظارت بر معاملات و امور بازار را به عهده داشتند و به عنوان نمونه نقل شده است كه آن حضرت در حالي كه تازيانه اي به دست مي‌گرفت در بازارها به راه مي‌افتاد و كساني را كه در خريد و فروش مسلمين كم فروشي يا تقلّب مي‌كردند، با آن تنبيه مي‌كرد.[4]

چنان كه گفتم سازمان حسبه به عنوان يك تشكيلات منظم و با وظايف مشخص به مرور زمان پديد آمد و بر حيطة‌ وظايف و اختيارات آن افزوده شد تا جايي كه در قرون بعد به صورت يكي از اركان حكومت هاي اسلامي‌درآمد. وظايف حسبه در اين دوران بسيار متنوع و مختلف بود. نويسندة كتاب «معالم القربه في احكام الحسبه» طي هفتاد باب به تشريح و توضيح وظايف محتسب در زمينه‌هاي مختلف از قبيل رسيدگي به كار بازار، كوي و برزن، خريد و فروش،‌ منع از تقلّب كسبه و اصناف و نظاير آن پرداخته است.

نكتة جالب توجه اين كه بسياري از مقررات بهداشتي و درماني و دارويي كه امروزه در كشورهاي مختلف مقرر گرديده و جرايمي‌كه در اين زمينه وضع شده در سازمان حسبه مورد توجه بوده و محتسبان نظارت بر اين امور را از وظايف اصلي خود مي‌دانستند. به طور خلاصه اهم صلاحيت حسبه به اين شرح بود:

1- حفظ نظم و امنيت شهر و جلوگيري از تجاوز به مال و عرض و جان و حيثيت مردم.

2- نظارت بر معاملات و داد و ستد و جلوگيري از معاملات خلاف قانون و مضر حال مردم.

3- دستورات مربوط به حفظ نظافت شهر و جلوگيري از آلودگي كوچه ها و خيابان ها.

4- نظارت بر اوزان و مقادير

5- تأمين آذوقه شهر و جلوگيري از احتكار

6- نظارت بر طرز ساختن ابنيه و نظارت بر اماكن عمومي.

7- نظارت بر امور اصناف و پيشه وران[5]

ابن اخوه دربارة حسبه بر نان پزان مي‌نويسد: «محتسب به آنان دستور مي‌دهد كه دكان هاي خود را تمييز كرده و تنور، ماله و آب آن را نظيف نگاه دارند و ظروف و قدح ها را پاكيزه شستشو دهند. و محتسب بايد مراقب باشد كه آنها در پختن نان غش نكنند و ظاهر نان را با مواد رنگي نظير زعفران و رنگ هاي مصنوعي زينت نكنند.[6]»

دربارة اغذيه‌فروشان و شيريني پزان نيز وظيفة ‌محتسب آن است كه كيفيت ساخت و پخت آن را زير نظر داشته باشد تا كار خود را به نحو احسن انجام دهند و از غش و خيانت بپزهيزند و همواره موازين سلامت و صحت و نظافت را در شغل خود مراعات كنند.[7]

و در باب بيست و چهارم از كتاب معالم القربه دربارة حسبه بر داروسازان مي‌خوانيم:

« تدليس و تقلب در اين زمينه بسيار زياد است زيرا گياهان دارويي و شربت هاي حاصله از آن از جهت طبيعت و مزاج گوناگون است و درمان با آنها متناسب با خصوصيات تركيبي آنهاست بر محتسب لازم است كه آنان را بيم دهد و از مجازات و تعزير بترساند و در فرصت هاي مختلف بدون اين كه از قبل در جريان باشند داروهاي آنها را مورد آزمايش قرار دهد.[8]»

محتسب همچنين مراقبت در كار اطباء و داروسازان مي‌كرد تا اين اصناف در كار خود تخلف نكرده و از راه درست منحرف نگردند. محتسب موظف بود تا تنها كساني كه معلومات و تجربياتي در كار دارو دارند به اين حرفه اشتغال ورزند و نيز عهده دار بود كه سازندگان داروها را به ترس از خدا و مكافات الهي و مجازات هاي فوري متذكر كند.[9]

 

گفتار دوم : روایات و آیاتی از قرآن کریم راجع به اهمیت حفظ محیط زیست:

خداوند در قرآن کریم می‏فرمایند:

«ما فَرَّطْنا فِی الْکِتابِ مِنْ شَیْءٍ»[10]

یعنی: ما در این کتاب از بیان هیچ چیز فروگذار نکردیم.

در جای دیگر خطاب به پیامبر اسلام صلی‏الله‏علیه‏و‏آله می‏فرمایند:

«وَ نَزَّلْنا عَلَیْکَ الْکِتابَ تِبْیاناً لِکُلِّ شَیْءٍ»[11]

یعنی: کتابی به سوی تو فرستادیم که بیان کامل هر چیزی در آن هست.

امام صادق علیه‏السلام نیز بر جامعیت اسلام تأکید کرده و می‏فرمایند:

خداوند در قرآن هر چیزی را بیان کرده است. به خدا سوگند، چیزی را که مورد نیاز مردم بوده، رها نکرده است، تا کسی نگوید اگر فلان مطلب درست بود، در قرآن نازل می‏شد. آگاه باشید همه نیازهای بشر را خداوند در آن نازل کرده است. «ان الله تبارک و تعالی انزل فی القرآن تبیان کل شی‏ء….»،[12] [13]

از امام باقر علیه‏السلام نیز روایت شده که فرمودند:

خداوند متعال چیزی را که مورد نیاز این امت است، در کتابش فروگذار نکرده است و برای رسولش تبیین نموده است و برای هر چیزی حدّی قرار داده و دلیل روشنی بر آن نهاده است و برای هر کسی که از این حدّ تجاوز کند، حدّ و مجازاتی قرار داده است. [14]

بر طبق این آیات و روایات، بخوبی می‏توان استدلال کرد که بیان هر چیزی در قرآن هست؛ ولی با توجه به این مطلب، که قرآن یک کتاب تربیتی و انسان‏سازی است، که برای تکامل فرد و جامعه در همه جنبه‏های معنوی و مادی نازل شده است، روشن می‏شود که منظور از «همه چیز»، تمام اموری است‏که برای هدایت انسان لازم و ضروری است.[15]

به طور قطع، یکی از اموری که زمینه‏ساز سعادت و کمال انسان در دنیا و آخرت است، داشتن محیطی سالم و امن است؛ که انسان بتواند در پناه آن، به تربیت جسم و جان خویش بپردازد و اصولاً یکی از وظایف مهم بشر که حفظ جان است، جز با زیستن در محیطی امن و سالم امکان‏پذیر نیست. بدین سبب، شرط اولیه داشتن روحی سالم، جسم سالم است و جسم سالم نیز فقط زمانی حاصل می‏شود که انسان از محیط زیست سالم بهره‏مند باشد.

از آن‌جا که انسان به عنوان جزئی از جهان عظیم خلقت، با مجموعه بزرگی از مخلوقات دیگر، از جمله طبیعت و محیط زیست در ارتباط است، بدیهی است که زندگی شایسته او، در گرو تنظیم مناسب روابط با آن‌ها خواهد بود. اسلام در این باره راهکارهای اساسی ارائه داده است؛ [16]

[1] حر عاملي، محمد بن حسن،‌ وسايل الشيعه، ، ص 317بيروت، دارااحياء التراث العربي، بي تا،. ج 12

[2] ابي داود، سليمان، سنن، ص 244 بيروت، دارالجليل، بي تا، ج2،‌.

[3] منتظري، حسينعلي، منبع پيشين، ص 265.

[4] همان منبع،‌ ص 265.

[5] جعفري لنگرودي،‌ محمد جعفر، تاريخ حقوق ايران، تهران،‌ كانون معرفت، ص 105.

[6] ابن اخوه، منبع پيشين،‌ ص 92.

[7] همان منبع،‌ ص 113.

[8] همان، منبع، ص 115.

[9] همان منبع.

[10] – انعام/سوره۶، آیه۳۸.

[11] – نحل/سوره۱۶، آیه۸۹.

[12] – علی بن جمعه الحویزی۱۳۴۲، تفسیر نور الثقلین، دارالکتب العلمیه ص ۷۴، قم، ، ج ۳،

[13] – محمد بن یعقوب الکلینی، ۱۴۱۱ ق اصول الکافی، دار التعارف للمطبوعات ص۱۱۳.،.، ج ۱،

[14] – محمد بن یعقوب الکلینی، اصول الکافی، ص ۱۱۳.

[15] – ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، دار الکتب الاسلامیه، تهران، ۱۳۷۹، ج ۱۱، ص ۳۶۱.   

[16] – محمد ربانی، ۱۳۷۸ بهره‏گیری شایسته از محیط زیست با الهام از تعالیم اسلام، مجموعه مقالات همایش اسلام و محیط زیست، سازمان حفاظت محیط ص ۲۲۳.زیست، تهران،،

لینک جزییات بیشتر و دانلود این پایان نامه:

1392بررسی  فقهی و حقوقی جرایم زیست محیطی در قانون مجازات اسلامی